کیفیت عضلات چه ارتباطی با سلامت قلب و سالمندی سالم دارد؟

سالمندی سالم فقط به معنای عمر طولانی‌تر نیست؛ حفظ توان حرکت، تعادل، استقلال و انجام فعالیت‌های روزمره نیز بخش مهمی از آن است. عضلات در همه این توانایی‌ها نقش دارند و افت تدریجی کیفیت و عملکرد آنها می‌تواند سال‌ها پیش از سالمندی آغاز شود. به همین دلیل، پژوهش تازه‌ای را بررسی کرده‌ایم که نشان می‌دهد برای ارزیابی سلامت عضلات نباید فقط به اندازه آنها توجه کرد. یافته‌های این مطالعه، اهمیت مراقبت از عضلات از دوره میانسالی را یادآوری می‌کند و نشان می‌دهد کیفیت عضله ممکن است با سلامت قلب و طول عمر نیز ارتباط داشته باشد.

پژوهش جدید چه می‌گوید؟

در پژوهشی که در سال ۲۰۲۶ در مجله علمی Radiology منتشر شد، وضعیت عضلات ۳۵۶۱ نفر با میانگین سنی حدود ۵۹ سال بررسی شد. پژوهشگران سپس وضعیت سلامت شرکت‌کنندگان را برای نزدیک به ۱۰ سال پیگیری کردند تا ارتباط ویژگی‌های عضلات با حمله قلبی وی و مرگ به هر علت را بسنجند.

در دوره پیگیری، ۱۰۶ نفر دچار حمله قلبی شدند و ۱۳۳ نفر جان خود را از دست دادند. نتایج نشان داد تراکم بیشتر عضلات اسکلتی با خطر کمتر حمله قلبی و مرگ همراه بود.

در تحلیل تعدیل‌شده بر اساس سن، جنسیت و برخی عوامل دیگر، هر ۱۰ واحد افزایش در تراکم عضلات با ۳۱ درصد خطر کمتر حمله قلبی و ۳۹ درصد خطر کمتر مرگ به هر علت ارتباط داشت. پس از در نظر گرفتن میزان کلسیم عروق کرونر نیز این ارتباط باقی ماند و هر ۱۰ واحد افزایش تراکم عضلات با حدود ۲۸ درصد خطر کمتر حمله قلبی همراه بود.

این اعداد یک ارتباط آماری را نشان می‌دهند و نباید تضمینی برای یک فرد یا میزان دقیق اثر ورزش تلقی شوند.

کیفیت عضله با اندازه عضله یکسان نیست

یکی از مهم‌ترین یافته‌های مطالعه این بود که اندازه بزرگ‌تر عضلات، به‌تنهایی ارتباط روشنی با کاهش حمله قلبی یا مرگ نداشت. آنچه با پیامدهای بهتر همراه بود، تراکم یا کیفیت عضلات بود.

ممکن است دو نفر حجم عضلانی مشابهی داشته باشند، اما کیفیت بافت عضلات آنها یکسان نباشد. بنابراین، بزرگی عضلات لزوماً نشان‌دهنده سلامت و کارایی بهتر آنها نیست.

پیام این یافته برای سالمندی سالم، تلاش برای داشتن اندامی بسیار عضلانی نیست. موضوع اصلی، حفظ عضلاتی است که بتوانند به حرکت، تعادل، قدرت و انجام مستقل کارهای روزمره کمک کنند.

آیا ورزش علت کاهش خطر بوده است؟

این پژوهش از نوع مشاهده‌ای بود؛ بنابراین وجود ارتباط میان تراکم بیشتر عضلات و خطر کمتر حمله قلبی، رابطه علت و معلولی را ثابت نمی‌کند.

ممکن است افرادی که عضلات سالم‌تری داشتند، فعال‌تر بوده یا سبک زندگی سالم‌تری داشته باشند. تغذیه، سیگار، بیماری‌های زمینه‌ای و آمادگی جسمانی نیز بر سلامت عضلات و قلب اثر می‌گذارند.

پس نمی‌توان گفت انجام چند حرکت ورزشی خاص، خطر حمله قلبی را دقیقاً به‌اندازه درصدهای گزارش‌شده کاهش می‌دهد. برای مشخص‌شدن اثر مستقیم انواع ورزش بر کیفیت عضلات و پیامدهای قلبی، پژوهش‌های بیشتری لازم است.

چرا سلامت عضلات برای میانسالی و سالمندی مهم است؟

راه‌رفتن، برخاستن از صندلی، بالا رفتن از پله، حفظ تعادل و انجام کارهای شخصی به قدرت و هماهنگی عضلات وابسته‌اند.

با افزایش سن، افت کیفیت عضلات می‌تواند حرکت و استقلال فرد را محدود کند. حفظ عملکرد عضلانی به ادامه فعالیت‌های روزانه و مشارکت فعال در زندگی کمک می‌کند.

عملکرد عضلات لگن و تنه نیز در راه‌رفتن و حفظ تعادل اهمیت دارد. در مقاله «عضلات باسن؛ حلقه گمشده سالمندی سالم» توضیح داده‌ایم که تغییر عملکرد این عضلات چگونه می‌تواند با کوتاه‌ترشدن گام‌ها، کاهش سرعت راه‌رفتن و افزایش احتمال زمین‌خوردن ارتباط داشته باشد.

از آنجا که بیشتر شرکت‌کنندگان پژوهش جدید در دهه ۵۰ زندگی بودند، یافته‌ها یادآوری می‌کنند که مراقبت از توان عضلانی نباید به دوران سالمندی موکول شود. میانسالی دوره مهمی برای حفظ ذخیره جسمی مورد نیاز سال‌های آینده است.

چه فعالیتی به حفظ عضلات کمک می‌کند؟

سازمان جهانی بهداشت برای افراد ۶۵ سال و بالاتر، ترکیبی از فعالیت هوازی، تمرین‌های تقویت عضلات و فعالیت‌های چندجزئی شامل قدرت، تعادل و هماهنگی را توصیه می‌کند. در صورت امکان، ۱۵۰ تا ۳۰۰ دقیقه فعالیت هوازی با شدت متوسط در هفته و تقویت گروه‌های اصلی عضلانی در دست‌کم دو روز هفته پیشنهاد شده است.

تمرین قدرتی الزاماً به معنای وزنه‌های سنگین نیست. تمرین با کش ورزشی، وزنه‌های سبک، برخی حرکات با وزن بدن و تمرین نشستن و برخاستن می‌توانند عضلات را درگیر کنند. نوع و شدت فعالیت باید با سن، وضعیت جسمی، بیماری‌های زمینه‌ای و توان حرکتی هر فرد متناسب باشد.

در مقاله «ورزش عملکردی در میانسالی و سالمندی» نمونه‌هایی از تمرین‌های روزمره معرفی شده‌اند. یوگا در سالمندی نیز می‌تواند بخشی از برنامه تعادل و انعطاف‌پذیری باشد.

شروع تدریجی و استمرار اهمیت دارد. افرادی که مدت زیادی کم‌تحرک بوده‌اند یا بیماری قلبی، درد قفسه سینه، تنگی نفس، مشکلات مفصلی یا محدودیت حرکتی دارند، بهتر است پیش از تغییر جدی برنامه ورزشی با پزشک مشورت کنند.

تغذیه و کاهش کم‌تحرکی را فراموش نکنیم

حفظ سلامت عضلات فقط به زمان ورزش محدود نمی‌شود. بهتر است دوره‌های طولانی نشستن، متناسب با توان فرد، با چند دقیقه ایستادن، راه‌رفتن یا حرکت‌دادن بدن قطع شوند. کارهای خانه و قدم‌زدن نیز بخشی از تحرک روزانه‌اند.

تغذیه مناسب هم در کنار فعالیت بدنی اهمیت دارد. دریافت پروتئین کافی می‌تواند به حفظ توده و عملکرد عضلات کمک کند، اما نیاز همه افراد یکسان نیست. سن، میزان فعالیت، وضعیت تغذیه و بیماری‌های زمینه‌ای باید در نظر گرفته شوند. در مطلب «پروتئین و سلامت زنان بالای ۵۰ سال» این موضوع با جزئیات بیشتری بررسی شده است. افراد مبتلا به بیماری کلیوی، کبدی یا مشکلات تغذیه‌ای بهتر است میزان و منابع پروتئین مورد نیاز را با پزشک یا متخصص تغذیه تعیین کنند.

مراقبت از عضلات جایگزین مراقبت از قلب نیست

فعالیت بدنی و حفظ سلامت عضلات، جایگزین کنترل فشار خون، قند و چربی خون، مصرف درست داروها یا پیگیری پزشکی نیست. فردی ممکن است فعال باشد، اما همچنان به‌دلیل فشار خون بالا، دیابت، چربی خون، مصرف دخانیات یا سابقه خانوادگی در معرض بیماری قلبی قرار داشته باشد.

درد یا فشار قفسه سینه، تنگی نفس غیرعادی، ضعف ناگهانی، تعریق سرد یا انتشار درد به بازو، فک یا پشت باید جدی گرفته شود و نیازمند ارزیابی فوری پزشکی است.

منابع

1. Guimaraes AR, Williams SE, Macmillan MT, et al. Machine Learning Multiorgan Analysis of Coronary CT Angiography Body Composition, Myocardial Infarction, and Mortality in the SCOT-HEART Trial. Radiology. 2026;319(3). مشاهده مقاله اصلی
2. گزارش بنیاد قلب بریتانیا درباره یافته‌های مطالعه
3. راهنمای سازمان جهانی بهداشت درباره فعالیت بدنی و کم‌تحرکی