سلامت پروستات بعد از ۵۰ سالگی به یکی از موضوعات مهم مراقبت پزشکی مردان تبدیل میشود. براساس آمارهای جهانی GLOBOCAN، در سال ۲۰۲۲ نزدیک به ۱.۵ میلیون مرد با سرطان پروستات تشخیص داده شدند و حدود ۳۹۷ هزار نفر بر اثر آن جان باختند.
در ایران نیز تحلیل دادههای «بررسی بار جهانی بیماریها» میزان بروز این سرطان در سال ۲۰۱۹ را حدود ۳۰ مورد در هر ۱۰۰ هزار نفر برآورد کرده است. بررسی ثبت ملی سرطان ایران نیز از افزایش موارد گزارششده خبر میدهد؛ هرچند بخشی از این رشد میتواند نتیجه بهبود ثبت بیماری و دسترسی بیشتر به روشهای تشخیصی باشد. آمار جهانی سرطان پروستات، پژوهش سرطان پروستات در ایران
سپتامبر در بسیاری از کشورها ماه آگاهیبخشی درباره سرطان پروستات شناخته میشود؛ اما سلامت پروستات فقط به سرطان محدود نیست. بزرگی خوشخیم، التهاب و مشکلات ادراری در میانسالی و سالمندی شایعاند و بسیاری از مردان تا زمانی که علائم، خواب یا زندگی روزمرهشان را مختل نکند، اطلاعات چندانی درباره این غده کوچک ندارند. به همین مناسبت، نسل ریشه در این مطلب به سلامت کلی پروستات و مراقبت از آن بعد از ۵۰ سالگی میپردازد. انجمن پژوهش سرطان آمریکا
پروستات چیست و چه کاری انجام میدهد؟
پروستات غدهای کوچک در دستگاه تولیدمثل مردان است که زیر مثانه قرار دارد و بخش ابتدایی مجرای ادرار از میان آن عبور میکند. به همین دلیل، بزرگشدن یا التهاب پروستات میتواند دفع ادرار را دشوار کند.
این غده بخشی از مایع منی را تولید میکند؛ مایعی که از اسپرمها محافظت میکند و به حرکت آنها کمک میکند. عضلات پروستات نیز در انتقال این مایع به مجرای ادرار نقش دارند. پروستات مستقیماً اسپرم تولید نمیکند، اما برای عملکرد طبیعی دستگاه تولیدمثل اهمیت دارد. مرور علمی عملکرد پروستات
چرا پروستات در میانسالی بزرگتر میشود؟
پروستات در جوانی تقریباً به اندازه یک گردو است، اما در بسیاری از مردان با افزایش سن بهتدریج بزرگتر میشود. علت دقیق این تغییر کاملاً مشخص نیست؛ بااینحال، افزایش سن و تغییر تعادل هورمونهای مردانه در رشد بافت پروستات نقش دارند.
اندازه پروستات همیشه شدت علائم را تعیین نمیکند. گاهی پروستات نسبتاً کوچک علائم آزاردهندهای ایجاد میکند و گاهی بزرگی قابلتوجه آن بدون مشکل جدی باقی میماند. بنابراین، تشخیص فقط براساس سن یا اندازه پروستات انجام نمیشود. مؤسسه ملی سرطان آمریکا
توجه به این تغییرات بخشی از رویکرد سالمندی نوین است: مراقبت زودهنگام برای حفظ سلامت، استقلال و کیفیت زندگی بعد از ۵۰ سالگی.توجه به تغییرات ادراری و مراجعه بهموقع، بخش مهمی از مراقبت از سلامت پروستات بعد از ۵۰ سالگی است.
بیماریهای پروستات
بزرگی خوشخیم پروستات
بزرگی خوشخیم پروستات یا BPH، رشد غیرسرطانی بافت این غده است. پروستات بزرگشده ممکن است به مجرای ادرار فشار وارد کند و جریان ادرار را کاهش دهد. این عارضه سرطان نیست و به سرطان تبدیل نمیشود؛ اما ممکن است فرد همزمان به هر دو بیماری مبتلا باشد. براساس برآورد مؤسسه ملی دیابت و بیماریهای گوارشی و کلیوی آمریکا، این مشکل حدود ۲۹ تا ۳۳ درصد مردان ۶۵ ساله و بالاتر را درگیر میکند. راهنمای بزرگی خوشخیم پروستات
التهاب پروستات
پروستاتیت به التهاب پروستات گفته میشود و فقط مختص سالمندان نیست. برخی انواع آن بر اثر عفونت باکتریایی ایجاد میشوند، اما علت نوع مزمن همیشه مشخص نیست. التهاب پروستات ممکن است با درد لگن، سوزش و تکرر ادرار و در نوع حاد با تب و لرز همراه باشد. مرور علمی پروستاتیت
سرطان پروستات
سرطان پروستات از رشد خارج از کنترل برخی سلولهای این غده آغاز میشود. بسیاری از این سرطانها آهسته رشد میکنند، اما بعضی انواع تهاجمیاند و به درمان سریعتر نیاز دارند. سرطان پروستات در مراحل اولیه معمولاً علامت مشخصی ندارد. بیشتر علائم ادراری مردان میانسال نیز به بزرگی خوشخیم یا بیماریهای دیگر مربوطاند؛ بنابراین، وجود علائم سرطان را ثابت نمیکند و نداشتن علامت نیز آن را کاملاً رد نمیکند.
کدام علائم درباره سلامت پروستات باید بررسی شوند؟
دشواری در شروع ادرار، ضعیف یا منقطعشدن جریان، احساس تخلیهنشدن مثانه، تکرر ادرار بهویژه در شب، سوزش، مشاهده خون در ادرار و درد مداوم لگن از علائمی هستند که باید بررسی شوند.
این نشانهها ممکن است با بیماریهای پروستات، عفونت، دیابت، بیماری مثانه یا بعضی داروها ارتباط داشته باشند. در مطلب بیاختیاری ادرار در سالمندی نیز توضیح دادهایم که مشکلات ادراری الزاماً بخشی طبیعی از سالمندی نیستند. ناتوانی ناگهانی در دفع ادرار، درد شدید پایین شکم یا تب و لرز همراه با علائم ادراری به بررسی فوری پزشکی نیاز دارد.
مردان از چه سنی باید برای سلامت پروستات اقدام کنند؟
مردان دارای خطر متوسط بهتر است از ۴۵ تا ۵۰ سالگی درباره انجام آزمایش پایه PSA با پزشک گفتوگو کنند؛ افراد دارای سابقه خانوادگی قوی یا بعضی زمینههای ژنتیکی ممکن است این گفتوگو را از ۴۰ تا ۴۵ سالگی آغاز کنند. PSA برای همه مردان و در یک فاصله ثابت توصیه نمیشود و تصمیم باید براساس سن، سابقه خانوادگی و سلامت عمومی گرفته شود. وجود علائم ادراری نیز در هر سنی نیازمند مراجعه است. بالابودن PSA بهتنهایی نشانه سرطان نیست؛ بزرگی خوشخیم، التهاب و عفونت نیز میتوانند آن را افزایش دهند. راهنمای انجمن اورولوژی آمریکا
چگونه از سلامت پروستات مراقبت کنیم؟
مراقبت از سلامت پروستات بعد از ۵۰ سالگی فقط به آزمایش و مراجعه پزشکی محدود نمیشود و سبک زندگی نیز در کنترل برخی علائم نقش دارد. هیچ رژیم غذایی یا مکملی نمیتواند از بزرگی پروستات یا سرطان بهطور قطعی جلوگیری کند. بااینحال، فعالیت بدنی منظم، کاهش نشستن طولانی، مصرف متنوع سبزیها، میوهها، حبوبات و غلات کامل و کنترل فشار خون، قند و چربی خون به سلامت عمومی کمک میکند.
مروری علمی به سرپرستی دکتر جی. کلوم پارسونز از دانشگاه کالیفرنیا، فعالیت بدنی را با کاهش احتمال بزرگی خوشخیم پروستات و علائم ادراری مرتبط دانسته است؛ هرچند این ارتباط، رابطه علت و معلولی را ثابت نمیکند. مطالعه فعالیت بدنی و پروستات
کاهش مصرف مایعات در ساعات نزدیک خواب و محدودکردن نوشیدنیهای کافئیندار ممکن است تکرر و فوریت ادرار را در برخی افراد کاهش دهد. مکملهای تبلیغشده برای درمان پروستات نیز نباید بدون مشورت پزشک مصرف شوند.
چرا مردان مراجعه به پزشک را به تأخیر میاندازند؟
مشکلات پروستات با ادرار، معاینه بدنی و نگرانی درباره عملکرد جنسی ارتباط دارند و ممکن است در بعضی مردان احساس شرم، ترس از نتیجه یا نگرانی از قضاوت ایجاد کنند. تصوراتی مانند «مرد قوی درد را تحمل میکند» نیز مراجعه پزشکی را به تأخیر میاندازند. برخی مردان تکرر ادرار یا بیدارشدن شبانه را طبیعیِ سن میدانند و تا زمانی که درد یا اختلال جدی ایجاد نشود، موضوع را پیگیری نمیکنند.
در مطلب هفته جهانی سلامت مردان؛ چرا مردان دیر به پزشک مراجعه میکنند؟ عوامل روانی و اجتماعی این رفتار را بررسی کردهایم. مراجعه زودهنگام نشانه ضعف نیست؛ بلکه میتواند درمان را سادهتر و از عوارض بعدی جلوگیری کند. هر بزرگی پروستات سرطان نیست و هر افزایش PSA نیز سرطان را اثبات نمیکند؛ اما تغییرات پایدار بدن را نباید از روی شرم پنهان کرد یا فقط به افزایش سن نسبت داد.
