بیشتر ما نشانههای پیری را روی صورت جستوجو میکنیم؛ چینوچروکها، موهای سفید یا کاهش انرژی روزانه. اما پژوهشگران میگویند یکی از مهمترین نشانههای افزایش سن ممکن است در جایی دیده شود که کمتر کسی به آن توجه میکند: نحوه راه رفتن.
مطالعهای به سرپرستی «آنا کارولینا کوری» و همکارانش که در نشریه Brazilian Journal of Physical Therapy منتشر شده، با بررسی و تجمیع نتایج ۱۲ پژوهش مختلف به این نتیجه رسیده است که سالمندان هنگام راه رفتن، لگن و تنه خود را متفاوت از افراد جوانتر حرکت میدهند. این تفاوت در نگاه اول به چشم نمیآید، اما میتواند سرنخ مهمی درباره سلامت حرکتی، تعادل و استقلال فرد در سالهای سالمندی باشد.
محققان دریافتند افراد سالمند هنگام راه رفتن، چه با سرعت معمولی و چه با سرعت بالا، دامنه چرخش لگن کمتری دارند. همچنین هنگام راه رفتن سریع، چرخش تنه نیز کاهش پیدا میکند. به بیان ساده، بدن در سالهای بالاتر زندگی به تدریج خشکتر و محدودتر حرکت میکند.
وقتی لگن کمتر میچرخد
راه رفتن یک حرکت ساده و خودکار به نظر میرسد، اما در واقع حاصل هماهنگی پیچیده میان عضلات، مفاصل، سیستم عصبی و حس تعادل است. در هر قدم، لگن و تنه به شکل طبیعی میچرخند تا حرکت بدن روان، متعادل و کمهزینه باشد.
پژوهشگران توضیح میدهند که کاهش دامنه حرکتی لگن با پیامدهایی مانند کاهش سرعت راه رفتن، کوتاهتر شدن گامها و افزایش احتمال زمین خوردن ارتباط دارد. به همین دلیل بسیاری از متخصصان سالمندی، نحوه راه رفتن را یکی از مهمترین شاخصهای سلامت در سنین بالا میدانند.
جالب اینجاست که تغییرات راه رفتن معمولاً سالها پیش از بروز ناتوانیهای جدی ظاهر میشوند. فرد ممکن است هنوز قادر به انجام فعالیتهای روزمره باشد، اما بدن او به تدریج الگوی حرکتی خود را تغییر داده باشد؛ تغییری که میتواند نشانه افت تدریجی عملکرد عضلات و مفاصل باشد.
به همین دلیل در سالهای اخیر، سرعت راه رفتن و کیفیت گام برداشتن به یکی از معیارهای مهم ارزیابی سلامت سالمندان تبدیل شده است.
نقش پنهان عضلات باسن در سالمندی
اگرچه این پژوهش مستقیماً قدرت عضلات باسن را اندازهگیری نکرده است، اما نتایج آن به یکی از مهمترین گروههای عضلانی بدن اشاره غیرمستقیم دارد.
عضلات باسن و عضلات اطراف لگن نقش اصلی را در کنترل حرکت لگن هنگام راه رفتن بر عهده دارند. این عضلات علاوه بر ایجاد قدرت، مسئول حفظ تعادل و پایداری بدن نیز هستند. زمانی که این عضلات ضعیف میشوند، بدن برای حفظ ثبات خود ناچار است دامنه حرکت لگن را محدود کند و گامها را محتاطانهتر بردارد.
متخصصان سالمندی سالهاست هشدار میدهند که سبک زندگی کمتحرک و ساعتهای طولانی نشستن میتواند به تدریج باعث ضعف عضلات سرینی شود. نتیجه این روند تنها کاهش قدرت بدنی نیست؛ بلکه ممکن است روی کیفیت راه رفتن، تعادل و حتی اعتماد به نفس فرد برای حرکت در محیطهای بیرونی نیز تأثیر بگذارد.
به همین دلیل تمرینهایی که عضلات باسن، لگن و مرکز بدن را فعال میکنند، در بسیاری از برنامههای پیشگیری از زمین خوردن در سالمندان جایگاه ویژهای دارند.
راه رفتن فقط جابهجا شدن نیست
یکی از نکات مهم این پژوهش آن است که راه رفتن را نباید صرفاً وسیلهای برای جابهجایی دانست. نحوه حرکت بدن هنگام راه رفتن اطلاعات ارزشمندی درباره سلامت کلی فرد ارائه میدهد.
پژوهشگران اشاره میکنند که تغییرات مربوط به لگن و تنه میتوانند بخشی از علت کاهش طول گامها و افزایش عرض گامها در سالمندی باشند. این تغییرات در واقع تلاشی از سوی بدن برای حفظ تعادل بیشتر است، اما در عین حال میتواند نشانه کاهش کارایی سیستم حرکتی باشد.
همین مسئله توضیح میدهد چرا برخی سالمندان با وجود نداشتن بیماری جدی، به تدریج کندتر راه میروند و از فعالیتهای بیرون از خانه فاصله میگیرند. در بسیاری از موارد، مشکل تنها ضعف عضلات پا نیست؛ بلکه مجموعهای از تغییرات در عضلات لگن، تنه، ستون فقرات و سیستم تعادل در این روند نقش دارند
آنچه این پژوهش یادآوری میکند، اهمیت چیزهایی است که معمولاً بدیهی فرض میشوند. راه رفتن برای بیشتر افراد عملی ساده و خودکار به نظر میرسد، اما پشت هر قدم، هماهنگی پیچیدهای میان عضلات، مفاصل و سیستم عصبی قرار دارد. هرچه این هماهنگی بیشتر حفظ شود، شانس حفظ استقلال و کیفیت زندگی در سالهای سالمندی نیز بیشتر خواهد بود.
