نقش پلیفنولها در سلامت قلب و فشار خون
پژوهش تازهای که نتایج آن در کنگره اروپایی چاقی (European Congress on Obesity) در استانبول ارائه شده، بار دیگر توجه پژوهشگران را به یکی از مهمترین اجزای رژیم غذایی مدیترانهای، یعنی روغن زیتون فرابکر جلب کرده است. این تحقیق توسط پژوهشگران دانشگاه ناوارا (University of Navarra) در اسپانیا انجام شده و نشان میدهد افرادی که مواد غذایی سرشار از پلیفنول مانند روغن زیتون، میوهها و قهوه را بیشتر مصرف میکنند، ممکن است روند پیری زیستی کندتری داشته باشند. «راب هابسون»، متخصص تغذیه نیز در توضیح این یافتهها گفته است که ترکیبات گیاهی موجود در روغن زیتون میتوانند با کاهش التهاب و استرس اکسیداتیو از سلولهای بدن محافظت کنند؛ دو عاملی که نقش مهمی در روند پیری و بروز بیماریهای مزمن دارند.
سالهاست که روغن زیتون به عنوان یکی از سالمترین چربیهای خوراکی شناخته میشود، اما پژوهشهای جدید نشان میدهد فواید آن ممکن است فراتر از سلامت قلب باشد. بررسیهای تازه حاکی از آن است که برخی ترکیبات فعال موجود در روغن زیتون فرابکر میتوانند بر روند پیری سلولی، سلامت رگهای خونی و حتی کنترل فشار خون تأثیرگذار باشند. البته پژوهشگران تأکید میکنند این نتایج به معنای معجزهآسا بودن روغن زیتون نیست و بیشترین مزیت آن زمانی دیده میشود که در قالب یک رژیم غذایی سالم مانند رژیم مدیترانهای مصرف شود.
روغن زیتون فرابکر چگونه بر روند پیری تأثیر میگذارد؟
مهمترین یافته این پژوهش به بررسی تلومرها مربوط میشود. تلومرها بخشهای محافظ در انتهای کروموزومها هستند که با افزایش سن به طور طبیعی کوتاهتر میشوند. هرچه این روند سریعتر باشد، احتمال بروز نشانههای پیری و برخی بیماریهای مزمن نیز افزایش پیدا میکند.
پژوهشگران دانشگاه ناوارا رژیم غذایی ۱۷۰۹ بزرگسال اسپانیایی را نزدیک به ۱۰ سال بررسی کردند و طی هشت سال نیز تغییرات DNA آنها را مورد ارزیابی قرار دادند.
نتایج نشان داد افرادی که بیشترین میزان مواد غذایی سرشار از پلیفنول را مصرف میکردند، ۵۲ درصد کمتر از سایر افراد دچار کوتاه شدن سریع تلومرها شدند. این ارتباط بهویژه در افراد زیر ۶۴ سال قویتر بود. به گفته پژوهشگران، این یافته میتواند نشان دهد که رژیم غذایی غنی از پلیفنولها به حفظ سلامت سلولها و کندتر شدن روند پیری زیستی کمک میکند.
پلیفنول موجود در روغن زیتون چیست و چرا اهمیت دارد؟
پلیفنولها گروهی از ترکیبات طبیعی گیاهی هستند که نقش مهمی در محافظت از سلولهای بدن دارند. این ترکیبات به عنوان آنتیاکسیدان عمل میکنند و میتوانند آثار مخرب استرس اکسیداتیو و التهاب مزمن را کاهش دهند.
به گفته «راب هابسون»، استرس اکسیداتیو و التهاب مزمن از مهمترین عواملی هستند که روند پیری و خطر ابتلا به بیماریهایی مانند بیماریهای قلبی، سرطان و آلزایمر را تسریع میکنند.
یکی از مهمترین پلیفنولهای موجود در روغن زیتون فرابکر، ترکیبی به نام اولئوکانتال (Oleocanthal) است که به دلیل خواص ضدالتهابی و آنتیاکسیدانی خود شناخته میشود. همین ترکیب است که احساس تندی یا سوزش خفیف در گلو هنگام مصرف برخی روغنهای زیتون باکیفیت را ایجاد میکند.
کدام روغن زیتون پلیفنول بیشتری دارد؟
همه روغنهای زیتون از نظر میزان پلیفنول یکسان نیستند.
روغن زیتون فرابکر (Extra Virgin Olive Oil) که از زیتون تازه و با روش پرس سرد استخراج میشود، بیشترین مقدار پلیفنول را در خود حفظ میکند.
کارشناسان میگویند روغن زیتون فرابکر باکیفیت معمولاً رنگ سبز نسبتاً تیره، عطر گیاهی، طعمی کمی تلخ و احساس تندی یا سوزش ملایم در گلو دارد. این ویژگیها معمولاً نشاندهنده غلظت بالاتر پلیفنولها هستند.
در مقابل، روغن زیتون معمولی که طی فرآیند تصفیه تولید میشود، مقدار کمتری پلیفنول دارد، زیرا بخشی از این ترکیبات مفید در اثر حرارت و فرآوری از بین میروند.
روغن زیتون و فشار خون؛ پژوهشها چه میگویند؟
علاوه بر نتایج پژوهش اخیر، مطالعات گذشته نیز ارتباط میان روغن زیتون و فشار خون را بررسی کردهاند.
در یکی از این تحقیقات که توسط پژوهشگران آژانس حفاظت محیط زیست آمریکا (EPA) انجام شد، مشخص شد مصرف روزانه روغن زیتون میتواند بخشی از آسیبهای ناشی از آلودگی هوا بر رگهای خونی را کاهش دهد و مانع از تنگ شدن بیش از حد آنها شود.
همچنین پژوهشگران کالج کینگ لندن نشان دادهاند ترکیبات موجود در روغن زیتون هنگام مصرف همراه سبزیجات سرشار از نیترات مانند اسفناج، کاهو و کرفس، مولکولهایی تولید میکنند که ممکن است به تنظیم فشار خون کمک کنند.
اگرچه این یافتهها هنوز نیازمند مطالعات بیشتری هستند، اما شواهد موجود نشان میدهد استفاده از روغن زیتون فرابکر به جای چربیهای اشباع میتواند بخشی از یک الگوی غذایی مفید برای سلامت قلب و عروق باشد.
روغن زیتون را با چه غذاهایی مصرف کنیم؟
کارشناسان توصیه میکنند روغن زیتون فرابکر در قالب رژیم غذایی مدیترانهای مصرف شود؛ رژیمی که سرشار از میوه، سبزیجات، حبوبات، غلات کامل، مغزها و ماهی است و مصرف گوشت قرمز و غذاهای فرآوریشده در آن محدود میشود.
استفاده از روغن زیتون روی سالاد، سبزیجات پخته، غذاهای دریایی، حبوبات و حتی به عنوان جایگزین کره در برخی غذاها، از رایجترین روشهای مصرف آن است. پژوهشگران تأکید میکنند فواید روغن زیتون زمانی بیشتر خواهد بود که جایگزین چربیهای ناسالم شود، نه اینکه صرفاً به یک رژیم غذایی پرکالری اضافه شود.
آیا روغن زیتون به تنهایی روند پیری را کند میکند؟
پژوهشگران تأکید میکنند که هنوز نمیتوان با قطعیت گفت روغن زیتون به تنهایی باعث کند شدن روند پیری میشود. این مطالعه تنها نشان داده است افرادی که رژیم غذایی غنی از پلیفنول دارند، کمتر دچار پیری زیستی سریع میشوند.
همچنین بسیاری از مطالعات انجامشده در این زمینه از نوع مشاهدهای هستند و برخی یافتهها نیز بر پایه پژوهشهای آزمایشگاهی یا حیوانی به دست آمدهاند. از سوی دیگر، روغن زیتون با وجود داشتن چربیهای مفید، مادهای پرکالری است و هر قاشق غذاخوری آن حدود ۱۲۰ کیلوکالری انرژی دارد. به همین دلیل متخصصان توصیه میکنند این روغن با اعتدال مصرف شود و جایگزین چربیهای ناسالم باشد، نه اینکه بدون توجه به میزان کالری دریافتی به رژیم غذایی افزوده شود.
