پژوهشگران ایتالیایی در مطالعهای تازه به سرپرستی پروفسور آنا تتی از دانشگاه لاکویلا، با همکاری دانشگاه لودویگ ماکسیمیلیان مونیخ و دانشگاه جنوب دانمارک، موفق شدهاند یکی از دلایل مهم عود سرطان پستان را توضیح دهند. نتایج این تحقیق که در مجله Bone Research منتشر شده، نشان میدهد برخی سلولهای سرطان پستان میتوانند سالها در مغز استخوان پنهان بمانند و بعدها دوباره فعال شوند. این یافته میتواند راه را برای درمانهایی هموار کند که خطر بازگشت سرطان را کاهش دهند.
چرا سرطان پستان گاهی سالها بعد دوباره برمیگردد؟
یکی از پرسشهای مهم درباره سرطان پستان این است که چرا برخی بیماران، حتی پس از درمان موفق، سالها یا حتی چند دهه بعد دوباره با عود بیماری روبهرو میشوند.
دانشمندان میگویند دلیل این اتفاق آن است که گاهی تعداد کمی از سلولهای سرطان پستان از تومور اولیه جدا میشوند و خود را به مغز استخوان میرسانند. این سلولها در آنجا وارد حالتی شبیه «خواب» میشوند؛ یعنی نه رشد میکنند و نه از بین میروند. به همین دلیل ممکن است سالها بدون ایجاد هیچ علامتی در بدن باقی بمانند و در زمان نامشخصی دوباره فعال شوند.
مغز استخوان چگونه به پناهگاه سلولهای سرطان تبدیل میشود؟
مغز استخوان فقط محل تولید سلولهای خونی نیست؛ بلکه محیطی دارد که از سلولهای بنیادی سالم نیز محافظت میکند. پژوهشگران در این مطالعه دریافتند سلولهای سرطان پستان از همین محیط محافظتی سوءاستفاده میکنند.
به بیان ساده، این سلولها رفتار خود را به گونهای تغییر میدهند که شبیه سلولهای طبیعی مغز استخوان به نظر برسند. همین موضوع باعث میشود بتوانند سالها از دید سیستم ایمنی و حتی برخی درمانها پنهان بمانند.
پروفسور آنا تتی میگوید: «سلولهای سرطان پستان از همان سامانههای محافظتی استفاده میکنند که به طور طبیعی از سلولهای بنیادی مغز استخوان محافظت میکند. به همین دلیل میتوانند سالها مخفی بمانند و بعدها دوباره فعال شوند.»
پژوهشگران چه عامل مهمی را شناسایی کردند؟
در این مطالعه مشخص شد مولکولی به نام Notch2 نقش مهمی در حفظ حالت خفته سلولهای سرطان پستان دارد. سلولهایی که مقدار بیشتری از این مولکول را داشتند، بسیار کندتر تقسیم میشدند و همین ویژگی به آنها اجازه میداد برای مدت طولانی در مغز استخوان باقی بمانند.
پژوهشگران همچنین دریافتند این سلولها فعالیت ژنهای مربوط به رشد سریع را کاهش میدهند و در مقابل، ژنهایی را فعال میکنند که به بقای طولانیمدت آنها کمک میکند. به زبان ساده، سلولهای سرطان خود را با شرایط مغز استخوان سازگار میکنند تا زنده بمانند.
سلولهای سرطان چگونه سالها زنده میمانند؟
یکی دیگر از یافتههای مهم این پژوهش این بود که سلولهای خفته، سامانههای دفاعی داخلی خود را تقویت میکنند. این سامانهها به سلول کمک میکنند در شرایط سخت آسیب نبیند و انرژی خود را حفظ کند.
محققان همچنین چند نشانگر زیستی مهم از جمله Notch2، CXCR4 و CD177 را شناسایی کردند که به نظر میرسد در زنده ماندن سلولهای سرطان پستان نقش دارند. این نشانگرها ممکن است در آینده به هدف داروهای جدید تبدیل شوند.
این کشف چه کمکی به درمان سرطان پستان میکند؟
به گفته پژوهشگران، مهمترین پیام این تحقیق آن است که اگر پزشکان بتوانند سلولهای خفته سرطان پستان را پیش از بیدار شدن شناسایی یا از بین ببرند، احتمال عود سرطان پستان به میزان قابل توجهی کاهش پیدا میکند.
به همین دلیل، این مطالعه فقط یک کشف درباره رفتار سلولهای سرطانی نیست، بلکه میتواند مسیر تازهای برای تولید داروهایی باشد که سلولهای پنهان سرطان را هدف قرار میدهند؛ سلولهایی که تاکنون یکی از مهمترین دلایل بازگشت سرطان پستان پس از درمان محسوب میشدند
