پژوهش هاروارد از برتری یک الگوی غذایی در کنترل وزن زنان خبر میدهد
افزایش وزن یکی از شایعترین و آزاردهندهترین تغییراتی است که بسیاری از زنان در دوران یائسگی تجربه میکنند. اگرچه سالهاست پزشکان بر اهمیت تغذیه سالم تأکید دارند، اما تاکنون مشخص نبود کدام الگوی غذایی بیش از همه میتواند از افزایش وزن و چاقی در این دوره پیشگیری کند. اکنون پژوهشی جدید به سرپرستی دکتر تانگ شیا (Tong Xia) از دانشکده بهداشت عمومی هاروارد تی.اچ. چان و با همکاری پژوهشگران دانشکده پزشکی هاروارد، پاسخی روشنتر به این پرسش داده است. نتایج این مطالعه که در مجله معتبر JAMA Network Open منتشر شده، نشان میدهد رژیمهای غذایی گیاهمحور، بهویژه «رژیم سلامت سیارهای» و رژیم «کمتحریککننده انسولین»، در مقایسه با سایر الگوهای غذایی، بیشترین نقش را در کنترل وزن زنان در سالهای پیرامون یائسگی دارند.
چرا افزایش وزن در دوران یائسگی به یک چالش تبدیل میشود؟
دوران یائسگی تنها به پایان چرخه قاعدگی محدود نمیشود، بلکه مجموعهای از تغییرات هورمونی و متابولیکی را به همراه دارد که زمینه را برای افزایش چربی بدن، تغییر محل تجمع چربیها و بالا رفتن خطر چاقی فراهم میکند. همین تغییرات، احتمال ابتلا به بیماریهایی مانند دیابت نوع ۲، بیماریهای قلبیعروقی و برخی سرطانها را نیز افزایش میدهد.
پژوهشگران توضیح میدهند که رژیم غذایی یکی از معدود عواملی است که زنان میتوانند آن را تغییر دهند؛ اما تا پیش از این مطالعه مشخص نبود کدام الگوی غذایی در سالهای پیرامون یائسگی بهترین عملکرد را دارد.
این پژوهش چه تفاوتی با مطالعات قبلی دارد؟
نکته متمایز این مطالعه آن است که پژوهشگران تنها یک رژیم غذایی را بررسی نکردند، بلکه ۱۲ الگوی غذایی مختلف را بهطور همزمان با یکدیگر مقایسه کردند؛ از جمله رژیم مدیترانهای، رژیم DASH، رژیمهای گیاهمحور، رژیمهای کمکربوهیدرات، میزان مصرف غذاهای فوقفرآوریشده و شاخصهای تغذیهای مرتبط با التهاب و ترشح انسولین.
به گفته پژوهشگران، این نخستین مطالعهای است که در یک جمعیت بزرگ از زنان، عملکرد این تعداد الگوی غذایی را بهطور مستقیم برای کنترل وزن و پیشگیری از چاقی در دوران یائسگی با یکدیگر مقایسه میکند. همین موضوع باعث میشود نتایج آن برای پزشکان و متخصصان تغذیه ارزش کاربردی بیشتری داشته باشد.
کدام رژیم غذایی برای زنان در دوران یائسگی بهترین عملکرد را داشت؟
نتایج مطالعه نشان داد دو الگوی غذایی بیش از سایر رژیمها با کنترل وزن ارتباط داشتند.
نخست، رژیم سلامت سیارهای (Planetary Health Diet) که بر مصرف بیشتر مواد غذایی گیاهی مانند میوهها، سبزیجات، حبوبات، مغزها و غلات کامل تأکید دارد و در مقابل، مصرف گوشت قرمز، گوشتهای فرآوریشده، سیبزمینی، سیبزمینی سرخکرده و نمک را محدود میکند.
دوم، رژیم کمتحریککننده انسولین (Low-Insulinemic Diet) که هدف آن کاهش غذاهایی است که موجب ترشح زیاد انسولین در بدن میشوند.
زنانی که بیشترین پایبندی را به این دو الگوی غذایی داشتند، طی سالهای پیرامون یائسگی افزایش وزن کمتری را تجربه کردند و خطر ابتلا به چاقی نیز در آنها بهطور قابل توجهی پایینتر بود.
کدام خوراکیها بیشترین نقش را در افزایش وزن زنان داشتند؟
یکی از ارزشمندترین بخشهای این پژوهش، بررسی ارتباط میان گروههای مختلف غذایی و افزایش وزن بود.
بر اساس یافتههای مطالعه، بیشترین ارتباط با افزایش وزن در زنان مربوط به مصرف بیشتر این مواد غذایی بود:
گوشتهای قرمز و فرآوریشده
پژوهشگران دریافتند مصرف بیشتر گوشت قرمز و فرآوریشده، قویترین ارتباط را با افزایش وزن در دوران یائسگی دارد.
غذاهای پرنمک
رژیمهایی که سدیم بالاتری داشتند، بیشتر با افزایش وزن و خطر چاقی همراه بودند.
سیبزمینی و سیبزمینی سرخکرده
برخلاف تصور بسیاری از افراد، تنها غذاهای شیرین عامل افزایش وزن نبودند. مصرف بیشتر سیبزمینی، بهویژه انواع سرخشده، نیز با افزایش وزن ارتباط قابل توجهی نشان داد.
غذاهای فوقفرآوریشده
مصرف غذاهای فوقفرآوریشده نیز یکی دیگر از عواملی بود که احتمال افزایش وزن و چاقی را در زنان افزایش میداد.
چه مواد غذایی از افزایش وزن در دوران یائسگی محافظت کردند؟
در مقابل، پژوهشگران چند گروه غذایی را شناسایی کردند که بیشترین نقش محافظتی را داشتند.
مغزها و حبوبات
مصرف بیشتر مغزها و حبوبات با کنترل بهتر وزن همراه بود و یکی از ویژگیهای اصلی رژیم سلامت سیارهای محسوب میشود.
میوهها و سبزیجات
نتایج مطالعه بار دیگر نشان داد رژیمهای غنی از میوه و سبزی تنها برای سلامت عمومی مفید نیستند، بلکه میتوانند در کنترل وزن زنان طی یائسگی نیز نقش مهمی داشته باشند.
غلات کامل
کربوهیدراتهای حاصل از غلات کامل نسبت به غلات تصفیهشده، ارتباط معکوسی با افزایش وزن نشان دادند.
چربیهای غیراشباع با منشأ گیاهی
پژوهشگران دریافتند چربیهای گیاهی غیراشباع، مانند چربی موجود در مغزها و روغنهای گیاهی، در مقایسه با چربیهای حیوانی، بیشتر با حفظ وزن سالم ارتباط دارند.
چرا رژیم سلامت سیارهای از سایر رژیمها موفقتر بود؟
به گفته پژوهشگران، اگرچه رژیمهایی مانند مدیترانهای، DASH و سایر رژیمهای گیاهمحور نیز عملکرد مطلوبی داشتند، اما رژیم سلامت سیارهای در چند ویژگی از سایر الگوها متمایز بود.
این رژیم تأکید بیشتری بر دریافت پروتئینهای گیاهی باکیفیت، مصرف مغزها، حبوبات، غلات کامل و چربیهای غیراشباع دارد و همزمان مصرف گوشت قرمز، گوشتهای فرآوریشده و کربوهیدراتهای تصفیهشده را به حداقل میرساند.
پژوهشگران معتقدند همین ترکیب غذایی میتواند توضیح دهد که چرا این الگو کمترین خطر چاقی را در میان همه رژیمهای بررسیشده نشان داد.
یافتهای که نگاه پژوهشگران را تغییر داد
یکی از جالبترین نتایج مطالعه مربوط به نقش انسولین بود. پژوهشگران دریافتند رژیمهایی که ترشح انسولین را بیشتر تحریک میکنند، حتی در زنانی که در آغاز مطالعه اضافهوزن نداشتند نیز با افزایش وزن بیشتری همراه بودند.
این یافته از این فرضیه حمایت میکند که افزایش ترشح انسولین ممکن است تنها پیامد چاقی نباشد، بلکه خود یکی از عوامل مؤثر در افزایش وزن طی سالهای پیرامون یائسگی نیز باشد؛ موضوعی که میتواند مسیر پژوهشهای آینده درباره تغذیه زنان را تغییر دهد.
