نتایج پژوهشی که در نشست سال ۲۰۲۶ انجمن انکولوژی بالینی آمریکا (ASCO) ارائه و در نشریه تخصصی JCO Oncology Practice منتشر شده است، نشان میدهد زنانی که از داروهای گروه GLP-1 مانند اوزمپیک، ویگووی، مونجارو و زپباند استفاده میکنند، حدود ۳۰ درصد کمتر در معرض ابتلا به سرطان پستان قرار دارند. با این حال پژوهشگران تأکید میکنند که این یافته هنوز به معنای اثبات اثر پیشگیرانه این داروها نیست و برای تأیید آن به کارآزماییهای بالینی نیاز است.
داروهای کاهش وزن که در سالهای اخیر به یکی از پرمصرفترین داروهای جهان تبدیل شدهاند، ممکن است فایدهای فراتر از کنترل وزن و دیابت داشته باشند. پژوهشگران دانشگاه پنسیلوانیا در مطالعهای بزرگ دریافتند زنانی که از داروهای موسوم به GLP-1 استفاده میکنند، بهطور قابل توجهی کمتر به سرطان پستان مبتلا میشوند.
این پژوهش بیش از ۱۱۱ هزار زن ۴۵ تا ۸۰ ساله را بررسی کرده و نتایج آن در نشست سالانه انجمن انکولوژی بالینی آمریکا (ASCO) ارائه شده است. داروهای مورد بررسی شامل اوزمپیک، ویگووی، مونجارو و زپباند بودند که امروزه میلیونها نفر در سراسر جهان برای کاهش وزن یا کنترل دیابت نوع دو از آنها استفاده میکنند.
چرا این داروها توجه پژوهشگران سرطان را جلب کردهاند؟
داروهای GLP-1 با تقلید از هورمونی طبیعی در بدن، اشتها را کاهش میدهند و به تنظیم قند خون کمک میکنند. این داروها ابتدا برای درمان دیابت نوع دو توسعه یافتند اما به دلیل اثربخشی بالا در کاهش وزن، به سرعت محبوب شدند.
در سالهای اخیر برخی مطالعات مشاهدهای نشان دادهاند که مصرف این داروها ممکن است با کاهش خطر برخی سرطانها یا بهبود وضعیت بیماران سرطانی همراه باشد. با این حال دانشمندان تأکید میکنند که چنین مطالعاتی تنها وجود یک ارتباط را نشان میدهند و نمیتوانند رابطه علت و معلولی را ثابت کنند.
الیزابت مکدونالد، استاد رادیولوژی دانشکده پزشکی پرلمن دانشگاه پنسیلوانیا و سرپرست این پژوهش میگوید: «داروهای GLP-1 از دیدگاه تحقیقات سرطان بسیار جالب هستند، زیرا برای درمان سرطان طراحی نشدهاند اما بر مسیرهای زیستی متعددی اثر میگذارند که در شکلگیری سرطان نقش دارند.»
بررسی بیش از ۱۱۱ هزار زن چه نشان داد؟
پژوهشگران پرونده الکترونیک سلامت ۱۱۱ هزار و ۶۴۶ زن دارای اضافه وزن یا چاقی را که بین سالهای ۲۰۲۲ تا ۲۰۲۵ تحت تصویربرداری پستان قرار گرفته بودند، بررسی کردند.
از میان این افراد، بیش از ۱۵ هزار زن داروهای GLP-1 دریافت کرده بودند و حدود ۹۶ هزار نفر سابقه مصرف این داروها را نداشتند.
برای افزایش دقت نتایج، پژوهشگران علاوه بر تحلیل کل جمعیت، گروهی از زنان را بر اساس ویژگیهایی مانند سن، شاخص توده بدنی، نژاد، تراکم بافت پستان و وضعیت دیابت با یکدیگر تطبیق دادند.
نتایج در هر دو تحلیل مشابه بود. در بررسی کل جمعیت، مصرفکنندگان داروهای GLP-1 حدود ۳۵ درصد کمتر با سرطان پستان مواجه شدند. در تحلیل تطبیقی نیز این کاهش خطر حدود ۳۰ درصد برآورد شد.
با این حال پژوهشگران یادآور میشوند که مطالعه حاضر میان داروهای مختلف این گروه تفاوتی قائل نشده و عواملی مانند مدت مصرف دارو، ویژگیهای ژنتیکی، مرحله سرطان یا نوع تومور را نیز بررسی نکرده است.
ارتباط کاهش وزن و سرطان پستان چیست؟
سالهاست که دانشمندان اضافه وزن و چاقی، بهویژه پس از یائسگی، را یکی از عوامل مهم افزایش خطر سرطان پستان میدانند. بنابراین بخشی از اثر مشاهدهشده ممکن است ناشی از کاهش وزن قابل توجهی باشد که این داروها ایجاد میکنند.
اما پژوهشگران معتقدند احتمالاً مکانیسمهای دیگری نیز در این میان نقش دارند. التهاب مزمن خفیف در بدن یکی از عواملی است که با بروز سرطان پستان ارتباط دارد و داروهای GLP-1 میتوانند سطح التهاب را کاهش دهند. این داروها همچنین بر سوختوساز بدن و برخی فرآیندهای تنظیمکننده فعالیت ژنها اثر میگذارند؛ عواملی که ممکن است در مهار رشد سلولهای سرطانی نقش داشته باشند.
پژوهشگران اکنون در حال برنامهریزی برای اجرای یک کارآزمایی بالینی چندمرکزی هستند تا مشخص شود آیا این داروها واقعاً میتوانند از بروز سرطان پستان در زنان پرخطر پیشگیری کنند یا خیر.
مکدونالد میگوید: «هدف نهایی ما یافتن راههای مؤثرتری برای پیشگیری از سرطان پستان است. در دهههای اخیر میزان بقای بیماران بهبود یافته و امیدواریم در حوزه پیشگیری نیز به پیشرفت مشابهی دست پیدا کنیم.»
