مصرف کفیر، نوشیدنی تخمیری سرشار از باکتریهای مفید، در سالهای اخیر بهسرعت افزایش یافته و بسیاری آن را یک «ابرغذا» برای سلامت روده میدانند. با این حال، متخصصان هشدار میدهند که این نوشیدنی لبنی برای همه مناسب نیست و در برخی افراد میتواند باعث نفخ، اسهال، تشدید مشکلات گوارشی و حتی در موارد نادر عفونتهای جدی شود.
کفیر نوعی شیر تخمیری است که شباهت زیادی به ماست رقیق دارد و سابقه مصرف آن به هزاران سال پیش در روسیه و مغولستان بازمیگردد. در سالهای اخیر، به دلیل فواید ادعاشده برای سلامت روده، محبوبیت آن به شکل چشمگیری افزایش یافته است. بهطوری که فروشگاه زنجیرهای تسکو در بریتانیا گزارش داده است که فروش کفیر در سال ۲۰۲۴ نسبت به تنها ۱۸ ماه قبل، ۴۰۰ درصد رشد داشته است.
این نوشیدنی حاوی میلیاردها باکتری مفید یا «میکروبهای دوست» است که به بهبود سلامت روده کمک میکنند. مطالعات نشان دادهاند که داشتن سطح بالاتری از این باکتریها در دستگاه گوارش میتواند خطر بیماریهای قلبی، چاقی، عفونتها و حتی سرطان روده را کاهش دهد.
«جردن هاورث»، متخصص سلامت گوارش در کلینیک Functional Gut لندن، میگوید: «من هر روز کفیر مینوشم. این نوشیدنی را میتوان نوعی ابرغذا دانست. کفیر حدود ۱۰ تا ۲۰ برابر بیشتر از ماست باکتریهای مفید دارد و در عین حال منبعی از پروتئین، کلسیم و ویتامینهای مختلف است.»
با این حال، کارشناسان تأکید میکنند که مصرف کفیر بدون خطر نیست و برخی افراد ممکن است با عوارض ناخوشایندی روبهرو شوند.
شروع ناگهانی مصرف کفیر میتواند دردسرساز باشد
به گفته متخصصان، افزایش ناگهانی تعداد باکتریها در روده پس از مصرف کفیر میتواند علائم آزاردهندهای ایجاد کند.
کفیر از ترکیب شیر کهنهشده با دانههایی سرشار از باکتری و مخمر تهیه میشود و هر وعده آن معمولاً حدود دو میلیارد میکروب زنده دارد.
اگرچه این میکروبها در بلندمدت به سلامت روده کمک میکنند، اما در کوتاهمدت ممکن است عوارضی به همراه داشته باشند. پژوهشها نشان میدهد افرادی که برای نخستین بار مصرف کفیر را آغاز میکنند، گاهی دچار نفخ، گاز معده، دلپیچه، اسهال یا شل شدن مدفوع میشوند.
علت این مسئله آن است که باکتریهای جدید شروع به تخمیر کربوهیدراتهایی مانند نان و پاستا در روده میکنند و در نتیجه گاز بیشتری تولید میشود.
کارشناسان توصیه میکنند برای پیشگیری از این مشکل، مصرف کفیر با مقادیر کم آغاز شود و بهتدریج افزایش یابد.
هاورث میگوید: «بهتر است مصرف کفیر را آهسته و تدریجی شروع کنید. بیشتر افراد میتوانند روزانه یک لیوان کوچک مصرف کنند، اما یک لیوان بزرگ ممکن است برای برخی مشکلساز شود.»
کفیر همیشه مشکلات گوارشی را درمان نمیکند
کفیر اغلب به عنوان راهکاری برای بهبود مشکلات گوارشی معرفی میشود، اما متخصصان هشدار میدهند که در برخی شرایط میتواند وضعیت را بدتر کند.
یکی از این موارد، سندرم روده تحریکپذیر (IBS) است؛ اختلالی دردناک که حدود یک نفر از هر ده نفر را درگیر میکند و معمولاً با درد شکمی و اسهال همراه است.
اگرچه برخی شواهد نشان میدهد نوشیدنیهای پروبیوتیکی مانند کفیر میتوانند به کاهش علائم IBS کمک کنند، اما در برخی بیماران نتیجه معکوس مشاهده میشود. افزایش تولید گاز در اثر تخمیر بیشتر کربوهیدراتها ممکن است دیواره روده را که از قبل تحریک شده است، بیشتر آزار دهد.
همچنین کفیر میتواند علائم بیماری دیگری به نام «رشد بیش از حد باکتری در روده کوچک» (SIBO) را تشدید کند. در این وضعیت، تجمع بیش از اندازه باکتریها در روده کوچک موجب تولید گاز، نفخ، درد و اسهال میشود.
به گفته هاورث، مصرف کفیر میتواند این تجمع گاز را افزایش دهد. او میگوید: «کفیر ممکن است در بیماران مبتلا به IBS یا SIBO باعث نفخ شود. لزوماً نیازی به حذف کامل آن نیست، اما بهتر است مصرف آن محدود شود.»
در موارد نادر، باکتریهای مفید هم میتوانند خطرناک باشند
در شرایط خاص، پروبیوتیکهایی مانند کفیر میتوانند منجر به عفونتهای خطرناک شوند.
این خطر عمدتاً متوجه افرادی است که سیستم ایمنی آنها بهشدت ضعیف شده است. در چنین افرادی، باکتریهای موجود در پروبیوتیکها ممکن است از کنترل بدن خارج شوند و موجب بیماری شوند.
سال گذشته پزشکان ژاپنی گزارشی منتشر کردند که در آن مردی ۷۰ ساله پس از مصرف یک مکمل پروبیوتیکی مشابه کفیر جان خود را از دست داد.
بر اساس این گزارش که در نشریه پزشکی بریتانیا (BMJ) منتشر شد، این بیمار ابتدا به دلیل ابتلا به کووید-۱۹ و یک عفونت باکتریایی دیگر در بیمارستان بستری شده بود. در دوران بهبودی، برای رفع مشکلات گوارشی به او توصیه شد از یک پروبیوتیک استفاده کند.
اما دو ماه بعد، او با درد شدید و مداوم شکمی دوباره در بیمارستان بستری شد. آزمایش خون نشان داد عامل عفونت باکتریای به نام Clostridium butyricum بوده است؛ همان باکتریای که در مکمل مصرفی او وجود داشت.
این بیمار در نهایت دچار سپسیس یا واکنش شدید سیستم ایمنی به عفونت شد؛ وضعیتی که به نارسایی اندامها و مرگ منجر شد.
پزشکان معتقد بودند ضعف سیستم ایمنی ناشی از مصرف طولانیمدت الکل و ابتلا به کووید-۱۹ زمینه را برای گسترش این باکتری در بدن فراهم کرده بود.
به همین دلیل متخصصان توصیه میکنند افرادی که به بیماریهای زمینهای شدید مانند HIV مبتلا هستند یا بهتازگی تحت درمان سرطان قرار گرفتهاند، پیش از شروع مصرف منظم کفیر با پزشک خود مشورت کنند.
جمعبندی
کفیر میتواند منبع ارزشمندی از پروبیوتیکها، پروتئین و کلسیم باشد و برای بسیاری از افراد به بهبود سلامت روده کمک کند. با این حال، مصرف بیش از حد یا شروع ناگهانی آن ممکن است باعث نفخ، دلدرد و اسهال شود و در برخی بیماران مبتلا به اختلالات گوارشی علائم را تشدید کند. همچنین افرادی که سیستم ایمنی بسیار ضعیفی دارند، باید پیش از مصرف منظم این نوشیدنی با پزشک مشورت کنند.
