شاید لازم نباشد برای کند کردن روند پیری سراغ کرمهای گرانقیمت ضدچروک یا تزریقهای پرهزینه بروید. نتایج یک کارآزمایی بالینی تازه نشان میدهد راز واقعی جوان ماندن میتواند به سادگی خوردن روزانه یک مشت بادامزمینی باشد. دانشمندان دریافتهاند که مصرف منظم بادامزمینی قادر است پیری سلولی، یعنی سرعت پیر شدن سلولهای بدن، را آهستهتر کند؛ فرایندی که با افزایش خطر بیماریهای قلبی، سرطان و دیابت نوع ۲ ارتباط دارد.
این یافتهها در مقالهای در مجله علمی Antioxidants (آوریل ۲۰۲۵) منتشر شده است. این مطالعه توسط پژوهشگران University of Barcelona و مراکز تحقیقاتی همکار انجام شده است.
در این کارآزمایی، ۵۸ فرد جوان و سالم ۱۸ تا ۳۳ سال به مدت شش ماه به سه گروه تقسیم شدند: گروهی که روزانه ۲۵ گرم بادامزمینی بوداده با پوست مصرف کردند، گروهی که روزانه ۳۲ گرم کره بادامزمینی دریافت کردند و گروه کنترل که کرهای بر پایه روغن بادامزمینی مصرف میکردند. رژیم غذایی معمول افراد حفظ شد، اما مصرف برخی مواد غذایی غنی از رزوراترول و سایر مغزها محدود گردید تا اثر بادامزمینی به شکل دقیقتری بررسی شود.
نتیجه کلیدی این بود که در گروه مصرفکننده بادامزمینی کامل، تغییرات طول تلومر به شکل معنیداری بهتر از گروه کنترل بود. در مقابل، بین گروه کره بادامزمینی و گروه کنترل تفاوت معناداری مشاهده نشد. به بیان سادهتر، تنها مصرف بادامزمینی کامل توانست نشانههایی از محافظت در برابر پیری سلولی نشان دهد.
تلومرها؛ ساعت زیستی سلولهای ما
اما این «پیری سلولی» دقیقاً به چه معناست؟ در مرکز این پژوهش ساختاری به نام تلومر قرار دارد. تلومرها توالیهای تکراری DNA در انتهای کروموزومها هستند که مانند کلاهکهای محافظ عمل میکنند. هر بار که سلول تقسیم میشود، این کلاهکها اندکی کوتاهتر میشوند. وقتی طول آنها به حد بحرانی برسد، سلول وارد مرحله پیری یا مرگ برنامهریزیشده میشود.
به همین دلیل، طول تلومر یکی از مهمترین شاخصهای زیستی پیری محسوب میشود. کوتاه شدن سریعتر تلومرها با افزایش خطر بیماریهای قلبی-عروقی، دیابت نوع ۲، برخی سرطانها و اختلالات متابولیک مرتبط دانسته شده است. در این مطالعه، طول تلومر از نمونه بزاق شرکتکنندگان در ابتدای پژوهش و پس از شش ماه با روش PCR کمی اندازهگیری شد. تحلیلهای آماری پس از تعدیل عواملی مانند سن، جنس، شاخص توده بدنی، فعالیت بدنی و انرژی دریافتی نشان داد اختلاف میان گروه بادامزمینی کامل و گروه کنترل از نظر آماری معنیدار بوده است (0.048=p).
چرا بادامزمینی کامل اثرگذارتر بود؟
بادامزمینی از نظر تغذیهای مادهای ساده اما غنی است. این خوراکی حاوی اسیدهای چرب تکغیراشباع (MUFA)، ویتامین E، فیبر، پلیفنولها، رزوراترول و اسید m-کوماریک است؛ ترکیباتی که خاصیت آنتیاکسیدانی و ضدالتهابی دارند. استرس اکسیداتیو و التهاب مزمن دو عامل اصلی تسریع کوتاه شدن تلومرها هستند. بنابراین منطقی است که غذایی سرشار از آنتیاکسیدان بتواند به حفظ طول تلومر کمک کند.
پژوهشگران همچنین دریافتند افزایش دریافت اسیدهای چرب تکغیراشباع و m-کوماریک اسید با حفظ بهتر طول تلومر ارتباط دارد. نکته جالب اینجاست که اثر محافظتی تنها در مصرف بادامزمینی کامل دیده شد، نه در کره بادامزمینی. فرآوری، آسیاب و همگنسازی کره بادامزمینی میتواند ساختار فیبر و نحوه تعامل آن با میکروبیوتای روده را تغییر دهد. بادامزمینی کامل احتمالاً به تولید بیشتر اسیدهای چرب کوتاهزنجیر در روده کمک میکند؛ ترکیباتی که در کاهش التهاب و استرس هورمونی نقش دارند و میتوانند به طور غیرمستقیم از تلومرها محافظت کنند.
البته پژوهشگران تأکید میکنند که این مطالعه روی جمعیت جوان و سالم انجام شده و حجم نمونه آن محدود بوده است. بنابراین برای تعمیم نتایج به سالمندان یا افراد مبتلا به بیماریهای مزمن، به تحقیقات گستردهتر و طولانیمدت نیاز است. همچنین توصیه میشود در صورت مصرف روزانه، از بادامزمینی بدون نمک استفاده شود تا خطر افزایش فشار خون کاهش یابد.
با این حال، پیام پژوهش روشن است: یک مداخله غذایی ساده میتواند بر یکی از بنیادیترین شاخصهای زیستی پیری اثر بگذارد. شاید راز جوان ماندن نه در قفسه محصولات آرایشی، بلکه در یک مشت کوچک بادامزمینی روزانه پنهان شده باشد؛ انتخابی ساده که میتواند از درون، روند پیر شدن سلولها را آهستهتر کند.
