در ماه مه ۲۰۲۵، مقالهای با عنوان «Effect of breast cancer surgery on levels of depression and anxiety: a systematic review and meta-analysis» در مجله BMC Cancer منتشر شد. این پژوهش به سرپرستی فاطمه موحد و همکاران، بهصورت یک مرور نظاممند و متاآنالیز انجام شده و تلاش کرده است به یک پرسش مهم پاسخ دهد: آیا جراحی سرطان پستان باعث افزایش مشکلات روانی میشود یا میتواند اضطراب و افسردگی را کاهش دهد؟
بر اساس گزارش World Health Organization در سال ۲۰۲۲، حدود ۲.۳ میلیون نفر در جهان به سرطان پستان مبتلا شدند و حدود ۶۷۰ هزار مرگ ناشی از این بیماری ثبت شد. مطالعات پیشین نشان دادهاند که شیوع اضطراب و افسردگی در بیماران مبتلا به سرطان پستان میتواند بهترتیب تا ۴۱.۹ درصد و ۳۲.۲ درصد برسد؛ رقمی بالاتر از جمعیت عمومی. به همین دلیل، بررسی اثر درمانهای جراحی بر سلامت روان اهمیت ویژهای دارد.
جراحی و تغییر در سطح افسردگی
در این مطالعه، پژوهشگران با پیروی از دستورالعملهای PRISMA 2020، پایگاههای معتبر بینالمللی از جمله PubMed، Scopus، Web of Science و Embase را تا ۲۱ مارس ۲۰۲۴ جستوجو کردند. از میان ۱۵۷۶ مقاله شناساییشده، در نهایت ۱۳ مطالعه واجد شرایط وارد تحلیل شدند. این مطالعات بین سالهای ۲۰۰۳ تا ۲۰۲۳ در کشورهایی مانند بلژیک، سوئد، هلند، پاکستان، انگلستان، آلمان، کانادا، ایتالیا و ایران انجام شده بودند. کیفیت روششناختی بیشتر آنها متوسط تا بالا ارزیابی شد.
برای بررسی افسردگی، دادههای ۹ مطالعه در متاآنالیز ادغام شد. نتیجه نشان داد که پس از جراحی پستان، سطح افسردگی بهطور معناداری کاهش یافته است (SMD: -0.14؛ فاصله اطمینان ۹۵٪: از -0.25 تا -0.02؛ I²=50٪). در تحلیل زیرگروهها مشخص شد زنانی که ماستکتومی انجام داده بودند کاهش معنادار افسردگی را تجربه کردند (SMD: -0.17)، اما در جراحیهای حفظ پستان و نیز جراحیهای بازسازی پستان، کاهش افسردگی از نظر آماری معنادار نبود. بررسی سوگیری انتشار نیز نشان داد که شواهدی از bias قابل توجه وجود ندارد.
کاهش چشمگیر اضطراب پس از ماستکتومی
در مورد اضطراب نیز ۹ مطالعه وارد متاآنالیز شدند. نتایج نشان داد سطح اضطراب پس از جراحی بهطور معناداری کاهش یافته است (SMD: -0.42؛ فاصله اطمینان ۹۵٪: از -0.56 تا -0.28؛ I²=60٪). در تحلیل بر اساس نوع جراحی، بیماران تحت ماستکتومی کاهش بیشتری در اضطراب نشان دادند (SMD: -0.49). همچنین در بیمارانی که بازسازی پستان انجام داده بودند، کاهش اضطراب معنادار گزارش شد (SMD: -0.27).
این یافتهها با تصور رایج که جراحی سرطان پستان الزاماً موجب تشدید ناراحتی روانی میشود همخوانی ندارد. دادهها نشان میدهد برداشتن تومور و کاهش تهدید فوری بیماری میتواند به کاهش اضطراب مرتبط با سرطان کمک کند. پژوهشهای پیشین نیز نشان دادهاند که اضطراب اغلب در زمان تشخیص و پیش از درمان در بالاترین سطح قرار دارد و پس از برداشتن تومور کاهش مییابد.
سلامت روان؛ بخشی جداییناپذیر از درمان
نویسندگان مقاله تأکید میکنند که مراقبت روانشناختی باید در کنار درمان جراحی بهصورت یک رویکرد یکپارچه دنبال شود. ارزیابیهای منظم پیش و پس از عمل میتواند بیمارانی را که همچنان در معرض پریشانی روانی هستند شناسایی کند. درمان شناختی–رفتاری، گروههای حمایتی، دارودرمانی در موارد شدید و روشهای مکمل مانند ذهنآگاهی و یوگا از جمله مداخلات پیشنهادی هستند.
در مجموع، این مرور نظاممند و متاآنالیز منتشرشده در سال ۲۰۲۵ نشان میدهد که جراحی سرطان پستان، بهویژه ماستکتومی، با کاهش معنادار افسردگی و اضطراب همراه است. با این حال، پژوهشگران بر ضرورت مطالعات طولانیمدتتر تأکید دارند تا روند تغییرات روانی در سالهای پس از جراحی با دقت بیشتری مشخص شود. پیام اصلی روشن است: در درمان سرطان پستان، توجه به سلامت روان به اندازه درمان جسم اهمیت دارد.
