نتایج پژوهشی که در نشست سالانه ۲۰۲۶ انجمن انکولوژی بالینی آمریکا ارائه و همزمان در نشریه علمی JCO Oncology Practice منتشر شد، توجه پژوهشگران سرطان پستان را به داروهای GLP-۱ جلب کرده است. در این مطالعه، زنانی که برای کنترل دیابت یا وزن از داروهایی مانند اوزمپیک، ویگووی، مونجارو و زپباند استفاده کرده بودند، کمتر با تشخیص سرطان پستان مواجه شدند.
این یافته برای مخاطبان نسل ریشه، بهویژه زنان در میانسالی و سالهای پس از یائسگی، اهمیت دارد؛ زیرا اضافهوزن و چاقی پس از یائسگی از عوامل شناختهشده افزایش خطر سرطان پستان محسوب میشوند. بااینحال، نتایج این پژوهش بهمعنای تجویز این داروها برای پیشگیری از سرطان نیست. برای آشنایی با مجموعه عوامل مؤثر بر بیماری میتوانید راهنمای جامع سرطان پستان را نیز مطالعه کنید.
پژوهش دانشگاه پنسیلوانیا چه چیزی را بررسی کرد؟
پژوهشگران دانشکده پزشکی پرلمن دانشگاه پنسیلوانیا، پرونده الکترونیک سلامت ۱۱۱ هزار و ۶۴۶ زن ۴۵ تا ۸۰ ساله را بررسی کردند. همه این زنان شاخص توده بدنی ۲۵ یا بیشتر داشتند و از ژانویه ۲۰۲۲ تا ژوئن ۲۰۲۵ در مراکز وابسته به دانشگاه پنسیلوانیا تحت تصویربرداری پستان قرار گرفته بودند.
از میان شرکتکنندگان، ۱۵ هزار و ۲۶۴ زن سابقه ثبتشده مصرف داروهای GLP-۱ داشتند و ۹۶ هزار و ۳۸۲ زن در گروه بدون سابقه مصرف قرار گرفتند.
براساس مقاله اصلی منتشرشده در JCO Oncology Practice، در گروه مصرفکننده این داروها ۱٫۶۲ درصد زنان با سرطان پستان تشخیص داده شدند؛ این میزان در گروه بدون سابقه مصرف ۲٫۴۷ درصد بود.
در تحلیل کل جمعیت، مصرف داروهای GLP-۱ با حدود ۳۵ درصد شانس کمتر تشخیص سرطان پستان همراه بود. پژوهشگران سپس ۳۰ هزار و ۵۲۸ زن را از نظر سن، شاخص توده بدنی، نژاد، تراکم بافت پستان و وضعیت دیابت با یکدیگر تطبیق دادند. در این تحلیل دقیقتر نیز شانس تشخیص سرطان پستان در مصرفکنندگان داروها حدود ۳۰٫۵ درصد کمتر بود.
داروهای GLP-۱ چگونه عمل میکنند؟
داروهای آگونیست گیرنده GLP-۱ عملکرد هورمونی طبیعی در بدن را تقلید میکنند که در تنظیم قند خون، احساس سیری و اشتها نقش دارد. اوزمپیک و ویگووی حاوی سماگلوتاید هستند. مونجارو و زپباند نیز حاوی تیرزپاتایدند که همزمان بر گیرندههای GIP و GLP-۱ اثر میگذارد.
این داروها ابتدا برای کنترل دیابت نوع دو توسعه یافتند و بعضی از آنها بعداً برای مدیریت وزن نیز تأیید شدند. کاهش وزن، تنظیم بهتر قند خون و تغییر برخی شاخصهای متابولیک باعث شده است پژوهشگران آثار احتمالی آنها را در بیماریهای دیگری از جمله سرطان بررسی کنند.
ارتباط اضافهوزن با سرطان پستان چیست؟
اضافهوزن و چاقی، بهویژه پس از یائسگی، با افزایش خطر بعضی انواع سرطان پستان ارتباط دارند. بافت چربی فقط محل ذخیره انرژی نیست و میتواند بر تولید استروژن، التهاب مزمن، انسولین و مسیرهای مرتبط با رشد سلولها اثر بگذارد.
مؤسسه ملی سرطان آمریکا نیز اضافهوزن و چاقی را با افزایش خطر چند نوع سرطان، از جمله سرطان پستان پس از یائسگی، مرتبط میداند. بنابراین ممکن است بخشی از ارتباط مشاهدهشده در مطالعه جدید، ناشی از کاهش وزن یا بهبود وضعیت متابولیک مصرفکنندگان دارو باشد.
پژوهشگران احتمال میدهند کاهش التهاب عمومی بدن و تغییر بعضی مسیرهای متابولیک نیز در این ارتباط نقش داشته باشد؛ اما مطالعه حاضر برای مشخصکردن سازوکار دقیق طراحی نشده بود.
چرا هنوز نمیتوان از اثر پیشگیرانه سخن گفت؟
این پژوهش از نوع مشاهدهای و گذشتهنگر بود؛ یعنی پژوهشگران پروندههای پزشکی موجود را تحلیل کردند و افراد بهطور تصادفی برای دریافت دارو یا دارونما انتخاب نشده بودند. به همین دلیل، ممکن است تفاوتهای دیگری میان مصرفکنندگان و افراد گروه مقایسه وجود داشته باشد که بر نتیجه اثر گذاشته باشد.
مطالعه همچنین میان انواع مختلف داروهای GLP-۱ تفکیک نکرد و مدت مصرف، مقدار کاهش وزن، عوامل ژنتیکی، سابقه خانوادگی، نوع تومور و مرحله سرطان را بهطور جداگانه بررسی نکرد. ثبت نسخه دارو نیز لزوماً ثابت نمیکند که هر فرد دارو را در تمام مدت و مطابق دستور مصرف کرده است.
بنابراین نمیتوان گفت اوزمپیک، ویگووی، مونجارو یا زپباند از سرطان پستان پیشگیری میکنند. این داروها برای پیشگیری از سرطان پستان تأیید نشدهاند و نباید با این هدف و بدون ارزیابی و تجویز پزشک مصرف شوند.
گام بعدی پژوهشگران چیست؟
الیزابت مکدونالد، استاد رادیولوژی دانشگاه پنسیلوانیا و سرپرست این پژوهش، یافتهها را نشانهای برای انجام مطالعات دقیقتر میداند. گروه تحقیقاتی در حال برنامهریزی یک کارآزمایی بالینی چندمرکزی است تا مشخص شود آیا این داروها واقعاً میتوانند احتمال بروز سرطان پستان را در زنان پرخطر کاهش دهند یا خیر.
تا انتشار نتایج مطالعات آینده، حفظ وزن سالم، فعالیت بدنی، شناخت سابقه خانوادگی، محاسبه خطر فردی و انجام غربالگری متناسب با سن و سطح خطر، همچنان پایههای علمی کاهش خطر و تشخیص زودهنگام سرطان پستان هستند.
