در نسل ریشه، سلامت زنان در میانسالی و سالمندی یکی از محورهای اصلی ماست و سرطان پستان را بهعنوان یکی از مهمترین موضوعات سلامت زنان دنبال میکنیم. یکی از پرسشهای مهم پس از تشخیص بیماری این است که آیا تخلیه غدد لنفاوی در سرطان پستان برای همه بیماران ضروری است یا میتوان در برخی افراد، بدون کاهش اثربخشی درمان، از جراحی گستردهتر زیر بغل پرهیز کرد؟
اهمیت این پرسش زمانی روشنتر میشود که بدانیم براساس گزارش آژانس بینالمللی تحقیقات سرطان، در سال ۲۰۲۲ حدود ۲٫۳ میلیون مورد جدید ابتلا و ۶۷۰ هزار مرگ ناشی از سرطان پستان در جهان ثبت شد. همچنین ۷۱ درصد موارد ابتلا و ۷۹ درصد مرگها در افراد ۵۰ ساله و بالاتر رخ داده است. بنابراین، کاهش عوارض طولانیمدت درمان میتواند بر کیفیت زندگی شمار زیادی از زنان میانسال و سالمند اثر بگذارد.
نتایج کارآزمایی بینالمللی SENOMAC نشان میدهد بعضی بیماران مبتلا به سرطان پستان که بیماری آنها فقط به یک یا دو غده لنفاوی نگهبان گسترش یافته است، ممکن است بتوانند از تخلیه کامل غدد لنفاوی زیر بغل صرفنظر کنند. در این مطالعه، حذف جراحی گستردهتر بقای بیماران را کاهش نداد و با مشکلات کمتر دست و بازو همراه بود. البته این نتیجه فقط درباره گروه مشخصی از بیماران است و نباید به همه مبتلایان تعمیم داده شود.
برای آشنایی با علائم، عوامل خطر، روشهای تشخیص و گزینههای درمانی این بیماری میتوانید راهنمای جامع سرطان پستان در نسل ریشه را بخوانید.
چرا غدد لنفاوی زیر بغل بررسی میشوند؟
غدد لنفاوی زیر بغل از نخستین محلهایی هستند که ممکن است سلولهای سرطان پستان به آنها برسند. بررسی وضعیت این غدد به پزشکان کمک میکند مرحله بیماری را مشخص و درمان مناسب را انتخاب کنند.
در بسیاری از بیماران ابتدا «غده لنفاوی نگهبان» نمونهبرداری میشود؛ یعنی نخستین غده یا غددی که مایع لنفاوی ناحیه تومور به آنها میرسد. اگر فقط یک یا دو غده نگهبان درگیر باشند، این پرسش مطرح میشود که آیا برداشتن تعداد بیشتری از غدد زیر بغل فایده درمانی دارد یا صرفاً احتمال عوارض را افزایش میدهد.
تخلیه غدد لنفاوی در سرطان پستان چه عوارضی دارد؟
در عمل تخلیه غدد لنفاوی زیر بغل یا ALND، تعداد بیشتری از غدد این ناحیه برداشته میشود. این جراحی ممکن است با درد، بیحسی، محدودشدن حرکت شانه، ضعف دست و تورم بازو همراه باشد.
یکی از مهمترین عوارض احتمالی آن «لنفادم» است؛ تورمی که بر اثر اختلال در تخلیه مایع لنفاوی ایجاد میشود و ممکن است ماهها یا سالها پس از درمان ادامه پیدا کند. احتمال بروز این مشکلات برای همه یکسان نیست و به وسعت جراحی، پرتودرمانی و شرایط فردی بستگی دارد. بااینحال، خودداری از جراحی غیرضروری میتواند به حفظ حرکت دست و انجام آسانتر فعالیتهای روزانه کمک کند.
مطالعه SENOMAC چگونه انجام شد؟
SENOMAC یک کارآزمایی بالینی تصادفی فاز سوم بود که در پنج کشور اروپایی انجام شد. در مجموع ۲۷۶۶ بیمار وارد گروههای درمانی شدند و اطلاعات ۲۵۴۰ نفر در تحلیل اصلی بررسی شد.
شرکتکنندگان به سرطان پستان مهاجم مرحله T1 تا T3 مبتلا بودند و پیش از جراحی، درگیری آشکاری در غدد زیر بغل آنها دیده نمیشد. بااینحال، نمونهبرداری غده نگهبان وجود ماکرومتاستاز، یعنی کانون سرطانی بزرگتر از دو میلیمتر، را در یک یا دو غده نشان داده بود.
پس از نمونهبرداری، یک گروه تحت تخلیه تکمیلی غدد لنفاوی زیر بغل قرار گرفت و گروه دیگر این جراحی را انجام نداد. بیش از یکسوم شرکتکنندگان ماستکتومی شده بودند. بیماران هر دو گروه نیز براساس شرایط خود درمانهای استاندارد مانند درمان دارویی و پرتودرمانی را دریافت کردند.
این نکته اهمیت زیادی دارد: SENOMAC فقط حذف تخلیه کامل غدد زیر بغل را بررسی کرده است و از نتایج آن نمیتوان نتیجه گرفت که پرتودرمانی، درمان دارویی یا سایر بخشهای برنامه درمانی نیز قابل حذفاند. بیشتر شرکتکنندگان مطالعه پرتودرمانی غدد لنفاوی را دریافت کرده بودند.
حذف تخلیه کامل غدد، بقای بیماران را کاهش نداد
پس از حدود پنج سال پیگیری، میزان بقای کلی دو گروه بسیار نزدیک بود. بقای پنجساله در گروه تخلیه کامل غدد لنفاوی ۹۳٫۴ درصد و در گروهی که جراحی تکمیلی را انجام نداده بودند ۹۴٫۴ درصد گزارش شد.
هدف مطالعه اثبات بهتر بودن حذف جراحی نبود؛ پژوهشگران میخواستند مشخص کنند انجامندادن تخلیه کامل، از نظر بقای بیماران از جراحی گستردهتر ضعیفتر نیست. نتایج این معیار را تأیید کرد. بقای اختصاصی سرطان پستان نیز در هر دو گروه حدود ۹۷ تا ۹۸ درصد بود.
این یافته با مسیر درمان شخصیسازیشده هماهنگ است: انتخاب درمان مؤثر با کمترین عارضه غیرضروری، نه انجام گستردهترین درمان برای همه بیماران. همین رویکرد در درمان دارویی نیز دنبال میشود؛ موضوعی که در مطلب کدام بیماران به شیمیدرمانی نیاز ندارند؟ بررسی کردهایم.
مشکلات دست و بازو پنج سال بعد کمتر بود
شرکتکنندگان در سالهای اول، سوم و پنجم پس از درمان، وضعیت حرکت بازو و علائم مرتبط را گزارش کردند. افرادی که تخلیه کامل غدد را انجام نداده بودند، در تمام این دورهها عملکرد بهتر بازو و علائم کمتری داشتند.
پنج سال پس از درمان، ۱۲٫۶ درصد بیماران گروه تخلیه کامل از مشکلات شدید یا بسیار شدید عملکرد بازو خبر دادند؛ این میزان در گروه بدون جراحی تکمیلی ۳٫۶ درصد بود. بااینحال، در ارزیابی کلی کیفیت زندگی مرتبط با سلامت، تفاوت آماری معناداری میان دو گروه گزارش نشد.
مشابهبودن بقا به معنای پایان درمان یا بینیازی از پیگیری نیست. مطالعه SENOMAC فقط ضرورت تخلیه کامل غدد زیر بغل را بررسی کرده است. پژوهشگران همچنان عوامل مؤثر بر بازگشت بیماری را مطالعه میکنند؛ از جمله اینکه سلولهای سرطان پستان چگونه ممکن است در مغز استخوان پنهان بمانند و بعداً دوباره فعال شوند.
آیا همه بیماران میتوانند از این جراحی صرفنظر کنند؟
خیر. نتایج SENOMAC به بیمارانی مربوط است که:
- پیش از جراحی، درگیری آشکار غدد زیر بغل نداشتند؛
- سرطان مهاجم T1 تا T3 داشتند؛
- در نمونهبرداری، ماکرومتاستاز فقط در یک یا دو غده نگهبان آنها دیده شده بود؛
- درمانهای تکمیلی استاندارد را متناسب با شرایط خود دریافت کردند.
تصمیم نهایی به اندازه و ویژگیهای تومور، تعداد غدد درگیر، نوع جراحی پستان، وضعیت گیرندههای هورمونی و HER2، برنامه پرتودرمانی، درمان دارویی و شرایط عمومی بیمار بستگی دارد.
هیچ بیماری نباید براساس نتیجه این مطالعه، برنامه درمانی خود را تغییر دهد. تصمیم درباره تخلیه غدد لنفاوی در سرطان پستان باید با مشارکت جراح پستان، متخصص انکولوژی و متخصص پرتودرمانی گرفته شود.
تفاوت محاسبه خطر، غربالگری، تشخیص و درمان چیست؟
مطالعه SENOMAC به مرحله درمان پس از تشخیص مربوط است. محاسبه خطر، احتمال ابتلای فرد در آینده را برآورد میکند؛ غربالگری برای شناسایی زودهنگام بیماری در افراد بدون علامت انجام میشود و تشخیص، وجود یا نبود سرطان را مشخص میکند.
برای شناخت مرحله پیش از بیماری، مطلب چرا ارزیابی خطر سرطان پستان باید پیش از ۵۰ سالگی آغاز شود؟ را بخوانید. مطلب ماموگرافی را از چه سنی شروع کنیم؟ نیز زمان آغاز غربالگری و تفاوت توصیهها را توضیح میدهد.
نتیجه مطالعه SENOMAC چه بود؟
مطالعه SENOMAC نشان داد بعضی بیماران دارای درگیری محدود یک یا دو غده نگهبان میتوانند، بدون کاهش بقای پنجساله، از تخلیه کامل غدد لنفاوی زیر بغل صرفنظر کنند. محدودکردن وسعت جراحی در این بیماران با عملکرد بهتر بازو و مشکلات جسمی کمتر همراه بود.
بااینحال، این یافته برای همه مبتلایان به سرطان پستان کاربرد ندارد. انتخاب جراحی محدودتر باید پس از ارزیابی دقیق ویژگیهای بیماری، درمانهای تکمیلی و نظر تیم تخصصی انجام شود.
