دمنوشهای گیاهی در سالهای اخیر به یکی از محبوبترین نوشیدنیهای سلامتمحور در جهان تبدیل شدهاند. از بابونه و نعناع گرفته تا زنجبیل و زردچوبه، هر کدام از این نوشیدنیها با ادعاهایی درباره بهبود خواب، کمک به هضم غذا، تقویت سیستم ایمنی و کاهش التهاب شناخته میشوند. اما آیا این ادعاها پشتوانه علمی دارند؟
«اما دربیشایر»، پژوهشگر و متخصص تغذیه سلامت عمومی، در بررسی تازهای به شواهد علمی موجود درباره دمنوشهای گیاهی پرداخته و توضیح داده است که هر یک از این نوشیدنیها چه فوایدی دارند و بهترین زمان مصرف آنها چه زمانی است.
برخلاف تصور رایج، دمنوشهای گیاهی در واقع چای محسوب نمیشوند. چای واقعی باید از برگها یا جوانههای گیاه چای تهیه شود، در حالی که دمنوشها از دم کردن میوههای خشک، گلها، ادویهها یا گیاهان دارویی در آب داغ به دست میآیند. با این حال، قرنهاست که این نوشیدنیها در فرهنگهای مختلف برای حفظ سلامت و کاهش برخی ناراحتیهای جسمی مورد استفاده قرار میگیرند.
بابونه؛ دمنوشی برای خواب آرامتر
بابونه یکی از شناختهشدهترین دمنوشهای گیاهی است که سالهاست به عنوان نوشیدنی قبل از خواب توصیه میشود. این دمنوش فاقد کافئین است و حاوی ترکیباتی مانند آپیژنین است که میتواند بر گیرندههای مغزی مرتبط با آرامش و خواب تأثیر بگذارد. به گفته متخصصان، بابونه بهویژه برای افرادی که دچار بیخوابی خفیف یا اختلال در کیفیت خواب هستند، میتواند مفید باشد.
نعناع؛ انتخابی مناسب برای نفخ و سوءهاضمه
اگر پس از غذا احساس سنگینی یا نفخ میکنید، دمنوش نعناع میتواند گزینه مناسبی باشد. منتول، ماده مؤثره موجود در نعناع، به شل شدن عضلات دستگاه گوارش کمک میکند و میتواند نفخ و ناراحتیهای خفیف گوارشی را کاهش دهد. علاوه بر این، رایحه نعناع اثر طراوتبخش دارد و ممکن است خستگی ذهنی را کمتر کند.
زنجبیل؛ فراتر از درمان تهوع
زنجبیل سالهاست به عنوان درمانی طبیعی برای تهوع شناخته میشود، اما مطالعات جدید نشان میدهد این گیاه ممکن است در بهبود حساسیت به انسولین و کنترل قند خون نیز نقش داشته باشد. پژوهشها نشان دادهاند مصرف زنجبیل میتواند به کاهش قند خون ناشتا در افراد مبتلا به دیابت نوع ۲ کمک کند. هرچند بیشتر این مطالعات روی مکملهای زنجبیل انجام شدهاند، اما دمنوش زنجبیل نیز حاوی ترکیبات فعالی مانند جینجرول و شوگاول است که خواص ضدالتهابی و ضدتهوع دارند.
رویبوس؛ دمنوشی برای سلامت قلب
رویبوس که با نام چای قرمز آفریقایی نیز شناخته میشود، به دلیل خواص آنتیاکسیدانی و ضدالتهابی مورد توجه پژوهشگران قرار گرفته است. نتایج برخی مطالعات نشان داده است مصرف منظم این دمنوش میتواند به کاهش کلسترول خون و کاهش استرس اکسیداتیو کمک کند؛ عواملی که در سلامت قلب و عروق نقش مهمی دارند.
دمنوشهای میوهای؛ جایگزینی سالم برای نوشیدنیهای شیرین
دمنوشهای تهیهشده از انواع توتها و میوهها معمولاً مقدار کمی ویتامین C و ترکیبات گیاهی مفید دارند. اگرچه میزان این مواد در دمنوشها به اندازه خود میوه نیست، اما همچنان میتوانند گزینهای سالمتر نسبت به نوشابهها و نوشیدنیهای شیرین باشند و به تأمین آب مورد نیاز بدن کمک کنند.
گل نسترن؛ منبع طبیعی ویتامین C
گل نسترن یکی از گیاهانی است که به طور سنتی برای تقویت سیستم ایمنی استفاده میشود. این دمنوش میتواند منبعی از ویتامین C باشد؛ مادهای که علاوه بر حمایت از سیستم ایمنی، در تولید کلاژن و حفظ سلامت پوست نیز نقش دارد. برخی مطالعات همچنین به خواص ضدالتهابی احتمالی گل نسترن اشاره کردهاند.
زردچوبه؛ سلاحی طبیعی علیه التهاب
زردچوبه به دلیل وجود ترکیب فعالی به نام کورکومین شهرت جهانی پیدا کرده است. کورکومین سالهاست به عنوان یکی از مهمترین ترکیبات ضدالتهابی طبیعی مورد مطالعه قرار میگیرد. هرچند جذب این ماده از طریق دمنوش محدود است، اما مصرف زردچوبه همچنان میتواند بخشی از یک رژیم غذایی ضدالتهاب باشد.
رازیانه؛ همراه همیشگی دستگاه گوارش
رازیانه قرنهاست برای کاهش مشکلات گوارشی مورد استفاده قرار میگیرد. ترکیبات موجود در این گیاه میتوانند به شل شدن عضلات معده و روده کمک کنند و احساس نفخ، سنگینی و ناراحتی پس از غذا را کاهش دهند. به همین دلیل بسیاری از متخصصان مصرف آن را بعد از وعدههای غذایی توصیه میکنند.
شیرینبیان؛ مفید اما نه برای همه
دمنوش شیرینبیان دارای خواص ضدالتهابی، ضدباکتریایی و ضدویروسی است و معمولاً برای تسکین گلودرد یا ناراحتیهای گوارشی مصرف میشود. با این حال، مصرف مداوم آن ممکن است برای برخی افراد مشکلساز باشد. ترکیبات موجود در شیرینبیان میتوانند فشار خون را افزایش دهند یا تعادل پتاسیم بدن را بر هم بزنند؛ بنابراین افراد مبتلا به فشار خون بالا یا بیماریهای کلیوی باید در مصرف آن احتیاط کنند.
چای سیاه همچنان یک انتخاب سالم است
در کنار دمنوشهای گیاهی، چای سیاه نیز فواید قابل توجهی برای سلامتی دارد. مطالعات جدید نشان میدهد مصرف روزانه سه تا چهار فنجان چای سیاه میتواند به کاهش التهاب کمک کند و برای افرادی که در معرض بیماریهای قلبیعروقی یا دیابت قرار دارند مفید باشد. پلیفنولهای موجود در چای سیاه به سلامت عروق کمک میکنند و کافئین آن نیز میتواند باعث افزایش تمرکز و هوشیاری شود.
در نهایت، متخصصان تأکید میکنند که دمنوشهای گیاهی نباید جایگزین درمانهای پزشکی شوند. با این حال، استفاده از آنها در قالب یک رژیم غذایی متعادل میتواند راهی ساده و لذتبخش برای حمایت از سلامت عمومی، بهبود کیفیت خواب، کمک به هضم غذا و کاهش التهاب باشد.
