زنان بیش از مردان در معرض خطر هستند
پژوهش تازه چه میگوید؟
سالهاست که پژوهشگران درباره آثار مخرب تنهایی و انزوای اجتماعی بر سلامت روان و بیماریهای قلبی هشدار میدهند، اما اکنون یک مطالعه بزرگ نشان میدهد که دور ماندن از ارتباطات اجتماعی ممکن است با افزایش خطر ابتلا به سرطان نیز ارتباط داشته باشد؛ ارتباطی که بهویژه در زنان پررنگتر از مردان است.
«جیاهائو چنگ» (Jiahao Cheng) و همکارانش از دانشگاه علوم پزشکی گوانگژو (Guangzhou Medical University) و مؤسسه سلامت تنفسی گوانگژو در پژوهشی که در مجله معتبر Communications Medicine منتشر شده، با بررسی دادههای بیش از ۳۵۴ هزار نفر از شرکتکنندگان پروژه UK Biobank دریافتند افرادی که از نظر اجتماعی منزوی هستند، نسبت به دیگران بیشتر در معرض ابتلا به سرطان قرار دارند؛ اما احساس تنهایی به تنهایی چنین ارتباطی را نشان نمیدهد.
انزوای اجتماعی با احساس تنهایی تفاوت دارد
یکی از مهمترین نکات این مطالعه، تفکیک دو مفهوم «انزوای اجتماعی» و «احساس تنهایی» است؛ دو اصطلاحی که اغلب به جای یکدیگر به کار میروند، اما از نظر علمی تفاوت دارند.
انزوای اجتماعی یک وضعیت عینی است؛ یعنی فرد ارتباطات اجتماعی محدودی دارد، تنها زندگی میکند، بهندرت با خانواده یا دوستان دیدار میکند و در فعالیتهای اجتماعی شرکت ندارد.
در مقابل، احساس تنهایی یک تجربه ذهنی است. ممکن است فرد در میان خانواده یا دوستان باشد اما همچنان احساس تنهایی کند، یا برعکس، تنها زندگی کند اما احساس تنهایی نداشته باشد.
پژوهشگران برای اندازهگیری انزوای اجتماعی از سه شاخص استفاده کردند: تنها زندگی کردن، ملاقات با خانواده یا دوستان کمتر از یک بار در ماه و شرکت نکردن در فعالیتهای اجتماعی هفتگی. افرادی که حداقل دو مورد از این شرایط را داشتند، در گروه افراد منزوی قرار گرفتند. در مقابل، احساس تنهایی با دو پرسش درباره احساس مکرر تنهایی و نداشتن فردی برای درد دل کردن سنجیده شد.
نتایج نشان داد تنها انزوای اجتماعی با افزایش خطر ابتلا به سرطان ارتباط دارد، در حالی که احساس تنهایی پس از در نظر گرفتن سایر عوامل، چنین ارتباط مستقلی نداشت.
بررسی بیش از ۳۵۰ هزار نفر طی نزدیک به ۱۲ سال
این پژوهش یکی از بزرگترین مطالعات انجامشده در این زمینه محسوب میشود. محققان اطلاعات ۳۵۴ هزار و ۵۳۷ نفر از شرکتکنندگان پروژه UK Biobank را که هنگام ورود به مطالعه بین ۳۸ تا ۷۳ سال سن داشتند، بررسی کردند. هیچیک از افراد در آغاز مطالعه به سرطان مبتلا نبودند.
شرکتکنندگان به طور متوسط ۱۱.۶ سال تحت پیگیری قرار گرفتند و در این مدت، ابتلا به سرطان در ۳۸ هزار و ۱۰۳ نفر ثبت شد.
پس از آنکه عواملی مانند سن، جنس، شاخص توده بدنی، مصرف دخانیات، مصرف الکل، وضعیت اقتصادی، کیفیت خواب، افسردگی، سابقه خانوادگی سرطان و سایر متغیرهای مؤثر در تحلیلها لحاظ شد، مشخص شد انزوای اجتماعی با ۸ درصد افزایش خطر کلی ابتلا به سرطان همراه است.
به گفته پژوهشگران، این افزایش خطر اگرچه از نظر عددی چندان بزرگ به نظر نمیرسد، اما در مقیاس جمعیتی میتواند به تعداد قابل توجهی موارد جدید سرطان منجر شود.
چرا زنان بیشتر تحت تأثیر قرار میگیرند؟
یکی از یافتههای مهم مطالعه این بود که اثرات انزوای اجتماعی در زنان بسیار قویتر از مردان است.
در زنان منزوی، خطر ابتلا به چندین نوع سرطان افزایش یافت؛ از جمله:
- سرطان پستان
- سرطان ریه
- سرطان رحم
- سرطان تخمدان
- سرطان معده
- سرطان مثانه
در میان این سرطانها، بیشترین افزایش خطر مربوط به سرطان معده بود؛ به گونهای که زنان منزوی ۸۴ درصد بیشتر از زنان دارای ارتباطات اجتماعی مناسب در معرض ابتلا به این سرطان قرار داشتند.
در مردان، تنها افزایش خطر سرطان مثانه به شکل معنادار مشاهده شد.
پژوهشگران معتقدند تفاوتهای زیستی، نحوه پاسخ بدن زنان و مردان به استرس، تفاوت در شبکههای حمایتی اجتماعی و حتی تفاوتهای هورمونی ممکن است در این نتایج نقش داشته باشند، هرچند برای اثبات دقیق این فرضیهها به مطالعات بیشتری نیاز است.
چگونه انزوای اجتماعی میتواند زمینهساز سرطان شود؟
این پژوهش نشان میدهد انزوای اجتماعی احتمالاً به صورت مستقیم باعث ایجاد سرطان نمیشود، بلکه از طریق مجموعهای از عوامل میتواند زمینه را برای بروز بیماری فراهم کند.
یکی از مهمترین این عوامل، التهاب مزمن در بدن است. استرس ناشی از انزوای طولانیمدت میتواند سیستم عصبی و هورمونی بدن را تحت تأثیر قرار دهد و باعث افزایش هورمونهای استرس مانند کورتیزول شود. این وضعیت در نهایت عملکرد سیستم ایمنی را مختل کرده و التهاب مزمن ایجاد میکند؛ فرآیندی که سالهاست به عنوان یکی از زمینههای مهم شکلگیری سرطان شناخته میشود.
تحلیلهای این مطالعه نیز نشان داد شاخصهای التهابی خون، از جمله تعداد گلبولهای سفید و نوتروفیلها، بخشی از ارتباط میان انزوای اجتماعی و سرطان را توضیح میدهند.
از سوی دیگر، افراد منزوی معمولاً سبک زندگی سالمتری ندارند. مصرف بیشتر دخانیات، تحرک کمتر، تغذیه نامناسب، خواب بیکیفیت، افسردگی و دسترسی کمتر به خدمات پیشگیرانه و غربالگری سرطان، همگی میتوانند در افزایش خطر بیماری نقش داشته باشند.
محققان برآورد کردند که بیش از نیمی از افزایش خطر مشاهدهشده را میتوان با عواملی مانند وضعیت اقتصادی، رفتارهای مرتبط با سلامت و سلامت عمومی توضیح داد.
تقویت ارتباطات اجتماعی؛ بخشی از راهبرد پیشگیری از سرطان
نویسندگان مطالعه تأکید میکنند که نتایج این پژوهش به معنای آن نیست که هر فرد منزوی حتماً به سرطان مبتلا خواهد شد یا برقراری روابط اجتماعی به تنهایی از سرطان جلوگیری میکند. سرطان بیماری پیچیدهای است که عوامل ژنتیکی، محیطی و سبک زندگی همگی در بروز آن نقش دارند.
با این حال، یافتههای این مطالعه نشان میدهد سلامت اجتماعی نیز باید در کنار سایر عوامل خطر مورد توجه قرار گیرد. به اعتقاد پژوهشگران، سیاستهای سلامت عمومی باید علاوه بر تشویق مردم به ترک سیگار، فعالیت بدنی و تغذیه سالم، به کاهش انزوای اجتماعی نیز توجه کنند؛ بهویژه در میان زنان و سالمندان که بیشتر در معرض این وضعیت قرار دارند.
شرکت در فعالیتهای اجتماعی، حفظ ارتباط منظم با خانواده و دوستان، حضور در برنامههای داوطلبانه یا گروههای محلی و ایجاد شبکههای حمایتی، نهتنها میتواند کیفیت زندگی را بهبود بخشد، بلکه ممکن است در کنار سایر اقدامات پیشگیرانه، به کاهش خطر برخی بیماریهای مزمن از جمله سرطان نیز کمک کند.
هرچند برای اثبات رابطه علت و معلولی میان انزوای اجتماعی و سرطان به مطالعات بیشتری نیاز است، اما این پژوهش بار دیگر یادآوری میکند که سلامت انسان تنها به وضعیت جسمانی محدود نمیشود و کیفیت روابط اجتماعی نیز میتواند بخشی از سلامت بلندمدت ما را شکل دهد.
