پژوهش جدید از مزایای سفر در میانسالی و سالمندی
لید
آیا سفر فقط یک تفریح لذتبخش است یا میتواند به حفظ سلامت در میانسالی و سالمندی هم کمک کند؟ این پرسشی است که پژوهشگران «آزمایشگاه تحلیل و نوآوری در گردشگری» دانشگاه خائن اسپانیا (University of Jaén) و «مرکز پژوهش و نوآوری فعالیت بدنی، ورزش و سلامت» پرتغال (SPRINT) در یک مرور نظاممند به آن پاسخ دادهاند. این پژوهش که به سرپرستی امیلیو مارتینز-ردسیاس (Emilio Martínez-Redecillas) انجام شده و در ژوئیه ۲۰۲۶ در مجله Sustainability منتشر شده است، نتایج ۱۸ مطالعه علمی درباره افراد ۶۰ سال و بالاتر را بررسی کرده است. یافتهها نشان میدهد سفر میتواند به عنوان یکی از مؤلفههای سبک زندگی سالم، سلامت جسم، سلامت روان و مشارکت اجتماعی را در میانسالی و سالمندی تقویت کند.
سفر چگونه به سالمندی فعال کمک میکند؟
پژوهشگران برای پاسخ به این سؤال، بیش از هزار مقاله علمی را در پایگاههای معتبر Web of Science، Scopus و PubMed جستوجو کردند. پس از غربالگری بر اساس استاندارد بینالمللی PRISMA، تنها ۱۸ مطالعه که معیارهای علمی لازم را داشتند وارد تحلیل نهایی شدند.
بررسی این مطالعات نشان داد افرادی که در سالهای میانسالی و سالمندی به طور منظم سفر میکنند، در مقایسه با افرادی که کمتر سفر میروند، معمولاً از سلامت جسمی بهتر، رضایت بیشتر از زندگی و ارتباطات اجتماعی گستردهتری برخوردارند. البته پژوهشگران تأکید میکنند که این نتایج نشاندهنده ارتباط میان سفر و این پیامدهاست و هنوز نمیتوان با قطعیت گفت که سفر به تنهایی علت این بهبودهاست.
بر اساس یافتههای این مرور نظاممند، سفر میتواند در کنار تغذیه مناسب، فعالیت بدنی و خواب کافی، یکی از اجزای یک سبک زندگی سالم برای دوران میانسالی و سالمندی باشد.
سفر؛ فرصتی برای تحرک بیشتر و حفظ سلامت جسم
یکی از مهمترین یافتههای پژوهش، تأثیر سفر بر فعالیت بدنی است. برخلاف زندگی روزمره که بسیاری از افراد ساعتهای طولانی را پشت میز یا در خانه میگذرانند، سفر معمولاً افراد را به پیادهروی، بازدید از مکانهای مختلف، طبیعتگردی و تحرک بیشتر تشویق میکند.
مطالعات بررسیشده نشان میدهد این افزایش فعالیت بدنی میتواند به حفظ توان عضلانی، بهبود تعادل، افزایش ظرفیت حرکتی و حفظ استقلال در انجام فعالیتهای روزمره کمک کند.
در برخی از پژوهشها حتی مشاهده شده بود افرادی که به طور منظم در برنامههای گردشگری شرکت میکنند، محدودیت کمتری در انجام کارهای شخصی و روزمره دارند. همچنین در چند مطالعه طولی، شرکت در سفر با کاهش خطر مرگومیر در سالهای بعد همراه بود، هرچند پژوهشگران تأکید میکنند که این یافتهها نیازمند بررسیهای بیشتری هستند و نباید به عنوان رابطه علت و معلولی تفسیر شوند.
تأثیر سفر بر سلامت روان و عملکرد مغز در میانسالی
یکی دیگر از بخشهای مهم این مرور نظاممند، بررسی تأثیر سفر بر سلامت روان بود.
پژوهشگران توضیح میدهند که قرار گرفتن در محیطهای جدید، آشنایی با فرهنگها و افراد متفاوت، تجربه مناظر تازه و فاصله گرفتن از فشارهای روزمره، ذهن را با محرکهای جدید روبهرو میکند. این تجربهها میتواند به افزایش احساس شادی، رضایت از زندگی و کاهش فشار روانی کمک کند.
چندین مطالعه نیز نشان دادهاند سالمندانی که بیشتر سفر میکنند، سطح بالاتری از رضایت از زندگی و کیفیت زندگی را گزارش کردهاند. به گفته پژوهشگران، بخشی از این اثر به دلیل تجربه احساس استقلال، تصمیمگیری، کشف مکانهای جدید و ایجاد خاطرات مثبت است.
این یافتهها بهویژه برای افرادی که در دوران میانسالی با فشارهای شغلی، مسئولیتهای خانوادگی یا تغییرات زندگی روبهرو هستند، اهمیت دارد؛ زیرا سفر میتواند فرصتی برای بازیابی انرژی ذهنی و خروج از روزمرگی فراهم کند.
سفر؛ راهی برای تقویت روابط اجتماعی و کاهش احساس تنهایی
پژوهش حاضر نشان میدهد یکی از مهمترین مزایای سفر در سالمندی، افزایش تعاملات اجتماعی است.
در طول سفر، افراد با همسفران، ساکنان محلی یا گردشگران دیگر ارتباط برقرار میکنند و همین تعاملات میتواند احساس تعلق اجتماعی را افزایش دهد. برخی مطالعات کیفی بررسیشده نیز نشان دادند که سفر باعث میشود افراد خاطرات خود را با دیگران به اشتراک بگذارند، روابط خانوادگی را تقویت کنند و احساس تنهایی کمتری داشته باشند.
پژوهشگران معتقدند این تعاملات اجتماعی، همراه با تجربه یادگیری، آشنایی با فرهنگهای جدید و حضور در محیطهای متفاوت، میتواند به حفظ نشاط ذهنی و افزایش احساس معنا در زندگی کمک کند؛ عواملی که از ارکان مهم سالمندی فعال به شمار میروند.
مدل جدید پژوهشگران؛ چرا سفر بر سلامت اثر میگذارد؟
یکی از دستاوردهای مهم این مطالعه، ارائه مدلی مفهومی با عنوان مدل چندبعدی گردشگری و سالمندی فعال (TAMM) است.
در این مدل، پژوهشگران توضیح میدهند که اثرات مثبت سفر تنها به دلیل تغییر مکان نیست، بلکه حاصل تعامل سه عامل اصلی است: تحرک و فعالیت بدنی، تجربههای هیجانی مثبت و تعاملات اجتماعی. این سه عامل تحت تأثیر شرایط فردی مانند وضعیت سلامت، توانایی جسمی و شرایط اقتصادی قرار دارند و در کنار هم میتوانند به بهبود کیفیت زندگی در میانسالی و سالمندی کمک کنند.
به همین دلیل نویسندگان تأکید میکنند که حتی سفرهای کوتاه، کمهزینه یا یکروزه نیز میتوانند بخشی از این مزایا را ایجاد کنند؛ مشروط بر اینکه با شرایط جسمی فرد متناسب باشند و بدون فشار و استرس برنامهریزی شوند.
