با افزایش شدت و تکرار موجهای گرما، مراقبت از پوست و پیشگیری از کمآبی اهمیت بیشتری پیدا کرده است. براساس گزارش سرویس تغییرات اقلیمی کوپرنیکوس، ژوئن ۲۰۲۶ گرمترین ژوئن ثبتشده در غرب اروپا بود و موجهای گرمای پیدرپی، خطرات سلامت ناشی از دمای بالا را بار دیگر برجسته کردند.
در چنین شرایطی، آفتابسوختگی برای افراد بالای ۵۰ سال فقط قرمزی و سوزش موقت پوست نیست. تغییرات طبیعی پوست، کاهش توان بدن برای سازگاری با گرما، بیماریهای زمینهای و مصرف بعضی داروها میتوانند احتمال کمآبی و بروز عوارض جدیتر را افزایش دهند.
آفتابسوختگی درمان یکشبه ندارد. کرمها و مراقبتهای خانگی میتوانند درد، گرمی و التهاب را کاهش دهند، اما ترمیم پوست بسته به شدت آسیب چند روز یا بیشتر زمان میبرد.
اگر بعد از ۵۰ سالگی آفتابسوختهاید، ابتدا این ۶ کار را انجام دهید
- از آفتاب خارج شوید و در فضای خنک یا سایه قرار بگیرید.
- پوست را با دوش خنک یا حوله تمیز و مرطوب آرام کنید؛ یخ را مستقیماً روی پوست نگذارید.
- از کرم افترسان یا مرطوبکننده بدون عطر و الکل استفاده کنید.
- تا بهبود کامل، محل آفتابسوختگی را با لباس نرم و گشاد بپوشانید.
- آب کافی بنوشید، مگر اینکه پزشک مصرف مایعات را برای شما محدود کرده باشد.
- تاولها را نترکانید و پوست در حال پوستهریزی را جدا نکنید.
اگر همراه آفتابسوختگی دچار گیجی، ضعف شدید، تب، تهوع، کاهش ادرار یا تاولهای گسترده شدهاید، مراقبت خانگی بهتنهایی کافی نیست و باید ارزیابی پزشکی شوید.
چرا آفتابسوختگی بعد از ۵۰ سالگی اهمیت بیشتری دارد؟
براساس اطلاعات مؤسسه ملی سالمندی آمریکا، پوست با افزایش سن معمولاً نازکتر، خشکتر و کمانعطافتر میشود. کاهش چربی طبیعی پوست و تغییر عملکرد غدد عرق نیز ممکن است تحمل پوست و بدن را در برابر گرما کمتر کند.
از سوی دیگر، بیماریهایی مانند دیابت، فشار خون، بیماری قلبی و بیماری مزمن کلیه در سنین بالاتر شایعترند. بعضی افراد نیز داروهای ادرارآور، فشار خون، قلب، حساسیت یا داروهای مؤثر بر سیستم عصبی مصرف میکنند. برخی از این داروها میتوانند تعریق، احساس تشنگی، دفع مایعات یا تنظیم دمای بدن را تغییر دهند.
داروهای روزانه را بهدلیل گرمشدن هوا خودسرانه قطع یا جابهجا نکنید. بهتر است درباره نحوه مصرف داروها در روزهای بسیار گرم با پزشک یا داروساز مشورت کنید.
آفتابسوختگی چه ارتباطی با کمآبی و کلیهها دارد؟
هنگام آفتابسوختگی، جریان مایعات به سمت سطح آسیبدیده پوست افزایش پیدا میکند. اگر این وضعیت با تعریق ناشی از گرمای شدید همراه شود، احتمال کمآبی بیشتر خواهد شد. کمآبی شدید میتواند جریان خون کلیهها را کاهش دهد و در موارد جدی، به آسیب حاد کلیه منجر شود.
این خطر برای افراد مبتلا به بیماری کلیوی، دیابت، فشار خون یا نارسایی قلبی بیشتر است. بنیاد ملی کلیه آمریکا نیز هشدار میدهد که گرما و کمآبی میتوانند بر عملکرد کلیه فشار وارد کنند و برخی داروهای فشار خون و ادرارآورها حساسیت بدن به گرما و کاهش مایعات را افزایش میدهند.
خشکی دهان، تشنگی، ادرار تیره، کاهش دفعات ادرار، ضعف، سردرد، سرگیجه و گیجی ممکن است از نشانههای کمآبی باشند. البته افرادی که بهدلیل بیماری قلبی، کلیوی یا دیالیز محدودیت مصرف مایعات دارند، نباید بدون نظر پزشک حجم زیادی آب بنوشند.
آفتابسوختگی یک آسیب حاد است، اما قرارگرفتن مکرر در معرض دمای بالا ممکن است پیامدهای بلندمدتتری نیز داشته باشد. در مطلب «گرمای شدید چگونه روند پیری زیستی را تسریع میکند؟» توضیح دادهایم که مواجهه طولانیمدت با گرمای شدید چگونه میتواند با تغییرات اپیژنتیکی و افزایش سرعت پیری زیستی ارتباط داشته باشد.
برای آفتابسوختگی از چه کرمی استفاده کنیم؟
برای آفتابسوختگی خفیف، ابتدا پوست را با دوش خنک یا حوله مرطوب آرام کنید. سپس میتوانید از کرم افترسان یا مرطوبکننده بدون عطر و الکل استفاده کنید. به توصیه آکادمی پوست آمریکا، مرطوبکنندههای حاوی آلوئهورا یا سویا ممکن است به تسکین پوست کمک کنند.
بهتر است کرم را زمانی بزنید که پوست پس از دوش هنوز کمی مرطوب است. نگهداری مرطوبکننده در یخچال نیز میتواند احساس خنکی بیشتری ایجاد کند؛ اما محصول نباید یخزده باشد.
«کرم آفتابسوختگی» نام یک داروی مشخص نیست. بسیاری از محصولات افترسان فقط نقش خنککننده و مرطوبکننده دارند و آفتابسوختگی را فوراً درمان نمیکنند. از محصولات عطردار، الکلی، لایهبردار و بیحسکنندههای حاوی بنزوکائین یا ترکیبات «کائین» استفاده نکنید؛ زیرا ممکن است باعث تحریک یا حساسیت پوستی شوند.
همچنین بهتر است روی پوست داغ و تازهسوخته از فرآوردههای بسیار چرب مانند وازلین استفاده نشود. اگر تاول باز شده، زخم ایجاد شده یا نشانهای از عفونت وجود دارد، پیش از استفاده از کرم، پماد آنتیبیوتیک یا پانسمان با پزشک یا داروساز مشورت کنید.
برای التهاب و خارش محدود، کرم هیدروکورتیزون یکدرصد ممکن است برای مدت کوتاه کمککننده باشد؛ اما نباید روی تاول، زخم باز، سطح وسیعی از پوست یا اطراف چشم استفاده شود. افراد مبتلا به دیابت، دارای پوست بسیار نازک یا مصرفکنندگان چند دارو بهتر است پیش از مصرف آن نظر پزشک یا داروساز را جویا شوند.
مراقبت از پوست بعد از ۵۰ سالگی فقط مسئله زیبایی نیست
آفتابسوختگیهای مکرر و تماس طولانی با نور خورشید میتوانند به ایجاد لک، چروک، کاهش خاصیت ارتجاعی پوست و افزایش خطر سرطان پوست کمک کنند. اشعه فرابنفش با آسیب به DNA سلولها و تخریب کلاژن و الاستین، در شکلگیری «پیری نوری» نقش دارد.
در مطلب «اشعه فرابنفش خورشید چگونه روند پیری پوست را تسریع میکند؟» سازوکارهای سلولی این آسیب و نقش التهاب مزمن در پیرشدن پوست را با جزئیات بیشتری بررسی کردهایم.
البته مراقبت از پوست در نیمه دوم زندگی نباید به معنای جنگیدن با همه نشانههای افزایش سن باشد. استفاده از ضدآفتاب، حفظ رطوبت پوست و مراجعه به پزشک در صورت مشاهده تغییرات نگرانکننده، بخشی از مراقبت از سلامت است. این تفاوت میان فشار برای جوانماندن و مراقبت آگاهانه از خود، در مقاله «کارِ زیبایی یا مراقبت از زیبایی؟» نیز از منظر تجربه زنان بالای ۵۰ سال بررسی شده است.
چه مراقبتهای خانگی دیگری مفید است؟
روزی چند بار و هر بار حدود ۱۰ دقیقه، حوله تمیز و خنک روی پوست قرار دهید یا دوش خنک بگیرید. پوست را بهآرامی خشک کنید و از کشیدن حوله روی محل سوختگی بپرهیزید. پوشیدن لباس نخی، نرم و گشاد نیز اصطکاک و تحریک پوست را کاهش میدهد.
تاولها را دستکاری نکنید. تاول سالم مانند پوششی طبیعی از پوست زیر خود محافظت میکند. هنگام پوستهریزی نیز پوست را نکنید و از لیف زبر، اسکراب یا محصولات لایهبردار استفاده نکنید.
برای انتخاب مسکن احتیاط کنید. راهنمای مرکز کنترل و پیشگیری از بیماریها هشدار میدهد که داروهای ضدالتهاب غیراستروئیدی مانند ایبوپروفن و ناپروکسن در حالت کمآبی میتوانند خطر آسیب کلیوی را افزایش دهند. این احتیاط برای افراد دارای بیماری کلیوی یا قلبی و مصرفکنندگان داروهای ادرارآور اهمیت بیشتری دارد.
چه زمانی باید به پزشک مراجعه کرد؟
در صورت مشاهده موارد زیر، ارزیابی پزشکی ضروری است:
- تاولهای بزرگ، متعدد یا گسترده؛
- تاول یا تورم شدید در صورت، دستها یا نواحی حساس بدن؛
- درد رو به افزایش، ترشح یا نشانههای عفونت؛
- تب، لرز، تهوع، استفراغ یا سردرد شدید؛
- گیجی، ضعف غیرعادی، سرگیجه یا غش؛
- کاهش محسوس ادرار یا ادرار بسیار تیره؛
- ادامه یا تشدید علائم باوجود مراقبت خانگی.
گیجی، غش، اختلال هوشیاری، تب بالا همراه با استفراغ یا نشانههای کمآبی شدید میتواند وضعیت اورژانسی باشد.
چگونه از آفتابسوختگی پیشگیری کنیم؟
از ضدآفتاب وسیعالطیف و مقاوم در برابر آب با SPF حداقل ۳۰ استفاده کنید. ضدآفتاب را حدود ۱۵ دقیقه پیش از خروج روی تمام قسمتهای بدون پوشش پوست بزنید و هر دو ساعت، همچنین پس از شنا یا تعریق زیاد، تجدید کنید.
کلاه لبهدار، عینک آفتابی استاندارد و لباس سبک آستینبلند محافظت بیشتری ایجاد میکنند. در ساعات میانی روز و زمانی که شاخص فرابنفش بالاست، فعالیت بیرون از خانه را محدود کنید. پوست سر کممو، گوشها، پشت گردن و روی دستها را نیز فراموش نکنید.
برخی داروها حساسیت پوست به نور خورشید را افزایش میدهند. اگر پس از مدت کوتاهی حضور در آفتاب دچار واکنش شدید میشوید، فهرست داروهای خود را با پزشک یا داروساز بررسی کنید.
آیا قرمزی آفتابسوختگی یکشبه از بین میرود؟
معمولاً خیر. براساس راهنمای مایو کلینیک، درمانهای خانگی پوست را فوراً ترمیم نمیکنند، بلکه به کاهش درد، التهاب و ناراحتی کمک میکنند. بهبود آفتابسوختگی خفیف معمولاً چند روز زمان میبرد و در سوختگیهای شدیدتر ممکن است طولانیتر شود.
در این مدت، دورماندن از آفتاب، خنککردن پوست، استفاده از مرطوبکننده مناسب و پیشگیری از کمآبی، مهمترین اقدامات هستند.
این مطلب با هدف افزایش آگاهی تهیه شده است و جایگزین معاینه، تشخیص یا توصیه اختصاصی پزشک نیست.
