پژوهش تازه: جایگزین کردن تلویزیون با فعالیت بدنی، شانس سالمندی سالم را افزایش می‌دهد

پژوهشی گسترده به سرپرستی دکتر هونگ‌یینگ شی (Hongying Shi) و با همکاری پژوهشگران دانشکده بهداشت عمومی هاروارد تی.اچ. چان و بیمارستان بریگهام اند ویمنز نشان می‌دهد که سالمندی سالم تنها به ورزش‌های سنگین وابسته نیست. این مطالعه که در سال ۲۰۲۴ در مجله معتبر JAMA Network Open منتشر شده، نشان می‌دهد حتی جایگزین کردن بخشی از زمان تماشای تلویزیون با فعالیت‌های بدنی سبک مانند راه رفتن در خانه، ایستادن یا انجام کارهای روزمره می‌تواند احتمال رسیدن به سالمندی سالم را افزایش دهد. پژوهشگران داده‌های بیش از ۴۵ هزار زن را به مدت ۲۰ سال بررسی کردند تا مشخص شود رفتارهای روزانه چگونه بر کیفیت سالمندی اثر می‌گذارند.

سالمندی سالم در این پژوهش چگونه تعریف شد؟

برخلاف تصور رایج که سالمندی را تنها به طول عمر محدود می‌کند، پژوهشگران در این مطالعه مفهوم «سالمندی سالم» را با معیارهای دقیق‌تری سنجیدند. از نگاه آنان، فرد باید دست‌کم تا ۷۰ سالگی زندگی کند و در کنار آن به بیماری‌های مزمن مهم مبتلا نباشد، عملکرد جسمی خود را حفظ کرده باشد، حافظه و توانایی‌های شناختی مناسبی داشته باشد و از سلامت روان مطلوب برخوردار باشد. به همین دلیل این پژوهش تنها درباره افزایش طول عمر نیست، بلکه کیفیت زندگی در سال‌های سالمندی را نیز بررسی کرده است.

پژوهش فعالیت بدنی و سالمندی؛ بررسی ۲۰ سال زندگی بیش از ۴۵ هزار زن

این پژوهش با استفاده از داده‌های پروژه مشهور Nurses’ Health Study انجام شد. در این مطالعه، ۴۵ هزار و ۱۷۶ زن آمریکایی که در آغاز پژوهش حداقل ۵۰ سال سن داشتند و به بیماری‌های مزمن مهم مبتلا نبودند، به مدت ۲۰ سال تحت پیگیری قرار گرفتند.

پژوهشگران میزان تماشای تلویزیون، مدت زمان نشستن در محل کار، سایر زمان‌های نشستن در خانه، میزان راه رفتن یا ایستادن در خانه و محل کار، فعالیت بدنی متوسط و شدید و همچنین مدت خواب افراد را ثبت و سپس ارتباط هر یک از این رفتارها را با سالمندی سالم بررسی کردند. در پایان این دوره، تنها ۸.۶ درصد شرکت‌کنندگان توانسته بودند تمام معیارهای سالمندی سالم را به دست آورند.

تماشای تلویزیون؛ عامل پنهان کاهش شانس سالمندی سالم

یکی از مهم‌ترین یافته‌های این پژوهش آن بود که تماشای طولانی‌مدت تلویزیون بیش از سایر رفتارهای کم‌تحرک با کاهش احتمال سالمندی سالم ارتباط داشت.

پس از در نظر گرفتن عواملی مانند سن، تغذیه، وضعیت اقتصادی، شاخص توده بدنی، مصرف دخانیات، خواب و میزان ورزش، مشخص شد که هر دو ساعت افزایش تماشای تلویزیون در طول روز، احتمال دستیابی به سالمندی سالم را ۱۲ درصد کاهش می‌دهد.

پژوهشگران تأکید می‌کنند که این اثر حتی پس از حذف تأثیر بسیاری از عوامل خطر دیگر نیز همچنان پابرجا بود؛ موضوعی که نشان می‌دهد نشستن طولانی‌مدت مقابل تلویزیون می‌تواند به‌طور مستقل بر روند سالمندی اثر منفی بگذارد.

فعالیت بدنی سبک؛ راهکاری ساده برای بهبود سالمندی

خبر امیدوارکننده این پژوهش آن است که برای بهره‌مند شدن از مزایای فعالیت بدنی، همیشه نیازی به ورزش‌های سنگین نیست.

نتایج نشان داد هر دو ساعت افزایش فعالیت بدنی سبک در محل کار یا فعالیت‌های مشابه روزانه، احتمال سالمندی سالم را حدود ۶ درصد افزایش می‌دهد. فعالیت‌هایی مانند ایستادن، قدم زدن، انجام کارهای خانه یا حرکت مداوم در طول روز، همگی در این گروه قرار می‌گیرند.

به گفته پژوهشگران، این یافته برای افراد میانسال و سالمند اهمیت ویژه‌ای دارد؛ زیرا بسیاری از آن‌ها توان انجام ورزش‌های شدید را ندارند، اما می‌توانند با افزایش تحرک روزانه سلامت خود را حفظ کنند.

جایگزین کردن تلویزیون با فعالیت بدنی چه تأثیری دارد؟

یکی از بخش‌های مهم این پژوهش، بررسی سناریوهای جایگزینی رفتارها بود. پژوهشگران محاسبه کردند اگر افراد تنها یک ساعت از زمان تماشای تلویزیون را با فعالیت‌های دیگر جایگزین کنند، چه اتفاقی رخ می‌دهد.

نتایج نشان داد جایگزین کردن یک ساعت تماشای تلویزیون با راه رفتن یا ایستادن در خانه، احتمال سالمندی سالم را ۸ درصد افزایش می‌دهد. اگر این زمان با فعالیت بدنی سبک در محل کار جایگزین شود، این افزایش به ۱۰ درصد می‌رسد. همچنین جایگزین کردن همان یک ساعت با فعالیت بدنی متوسط تا شدید، بیشترین اثر را داشت و احتمال سالمندی سالم را ۲۸ درصد افزایش داد.

پژوهشگران همچنین دریافتند در افرادی که کمتر از هفت ساعت در شب می‌خوابند، جایگزین کردن بخشی از زمان تماشای تلویزیون با خواب نیز می‌تواند به سالمندی سالم کمک کند.

چرا تماشای زیاد تلویزیون برای سالمندی مضر است؟

نویسندگان مقاله چند توضیح علمی برای این ارتباط ارائه می‌کنند. به گفته آنان، نشستن طولانی‌مدت می‌تواند عملکرد عضلات اسکلتی را کاهش دهد، حساسیت بدن به انسولین را مختل کند، التهاب را افزایش دهد و جریان خون مغز را تحت تأثیر قرار دهد. علاوه بر این، افرادی که ساعت‌های بیشتری تلویزیون تماشا می‌کنند، معمولاً فعالیت بدنی کمتری دارند، انرژی کمتری مصرف می‌کنند و الگوهای غذایی ناسالم‌تری را دنبال می‌کنند؛ مجموعه عواملی که در بلندمدت بر سلامت جسم و مغز اثر منفی می‌گذارند.

پژوهش سالمندی؛ هر حرکت کوچک اهمیت دارد

پیام این پژوهش روشن است؛ سالمندی سالم تنها با انجام ورزش‌های سنگین به دست نمی‌آید. کاهش زمان نشستن، کمتر تماشای تلویزیون و افزایش فعالیت‌های بدنی سبک در طول روز نیز می‌توانند نقش مهمی در حفظ سلامت جسم، مغز و روان داشته باشند.

به باور پژوهشگران، سیاست‌های سلامت عمومی باید علاوه بر تشویق مردم به ورزش، بر کاهش رفتارهای کم‌تحرک نیز تمرکز کنند. حتی فعالیت‌های ساده‌ای مانند انجام کارهای خانه، باغبانی، ایستادن یا چند دقیقه راه رفتن در طول روز، در مقایسه با ساعت‌ها نشستن مقابل تلویزیون، می‌توانند گامی مؤثر برای رسیدن به سالمندی سالم باشند.