هفته جهانی سلامت مردان از ۱۵ تا ۲۱ ژوئن ۲۰۲۶ برگزار میشود؛ رویدادی که با هدف جلب توجه به سلامت مردان و تشویق آنان به پیشگیری و تشخیص زودهنگام بیماریها شکل گرفته است. شعار امسال «یک قدم در هر زمان؛ پیشرفت، نه کمالگرایی» است؛ شعاری که بر این نکته تأکید دارد که حتی تغییرات کوچک در سبک زندگی و مراقبتهای پزشکی میتوانند تأثیر بزرگی بر سلامت و طول عمر مردان داشته باشند.
کارشناسان معتقدند یکی از مهمترین چالشهای سلامت مردان ریشه در نگرشهای روانشناختی و فرهنگی دارد. بسیاری از مردان از کودکی با این باور رشد میکنند که باید قوی، مستقل و تحملگر باشند و درباره درد، بیماری یا مشکلات روحی خود کمتر صحبت کنند. همین نگرش باعث میشود برخی مردان علائم بیماری را نادیده بگیرند، مشکلات جسمی و روانی خود را پنهان کنند یا مراجعه به پزشک را تا زمانی که شرایط جدی و آزاردهنده نشده به تعویق بیندازند. پژوهشها نشان میدهد این الگوی رفتاری نه تنها احتمال تشخیص دیرهنگام بیماریهای جسمی را افزایش میدهد، بلکه میتواند سلامت روان، کیفیت زندگی و حتی روابط خانوادگی و اجتماعی مردان را نیز تحت تأثیر قرار دهد.
چرا مردان از پزشک رفتن اجتناب میکنند؟
پژوهشها نشان میدهد دلایل مختلفی پشت این رفتار قرار دارد. برخی مردان تصور میکنند اگر درد یا علامتی جدی وجود نداشته باشد نیازی به مراجعه به پزشک نیست. گروهی دیگر از شنیدن یک تشخیص ناخوشایند هراس دارند. باورهای فرهنگی درباره «قوی بودن»، «تحمل درد» و «نیاز نداشتن به کمک» نیز نقش مهمی در این مسئله دارند. از سوی دیگر، کمبود وقت، مشغله کاری، طولانی بودن فرآیند دریافت خدمات پزشکی و حتی خجالت از مطرح کردن برخی مشکلات جسمی و روانی نیز از دلایل رایج تأخیر در مراجعه به پزشک محسوب میشوند. پژوهشهای بینالمللی نشان میدهد بسیاری از مردان ترجیح میدهند علائم بیماری را نادیده بگیرند یا امیدوار باشند مشکل خودبهخود برطرف شود، در حالی که تشخیص زودهنگام در بسیاری از بیماریها میتواند از عوارض جدی و حتی مرگ زودرس جلوگیری کند.
مهمترین چکاپها و غربالگریهای مردان
متخصصان تأکید میکنند که مراقبت از سلامت مردان تنها به معاینه پروستات محدود نمیشود. در واقع بیماریهای قلبیعروقی همچنان مهمترین عامل مرگ در مردان به شمار میروند و به همین دلیل کنترل فشار خون، چربی خون و قند خون اهمیت ویژهای دارد.
در دهه سوم زندگی، مردان باید به طور منظم فشار خون خود را کنترل کنند و در صورت وجود عوامل خطر مانند چاقی، سابقه خانوادگی دیابت یا بیماری قلبی، آزمایشهای دورهای قند و چربی خون را انجام دهند. همچنین توجه به سلامت روان، کیفیت خواب، مصرف دخانیات و فعالیت بدنی در این سنین اهمیت زیادی دارد.
از حدود ۴۰ سالگی، ارزیابی خطر بیماریهای قلبیعروقی اهمیت بیشتری پیدا میکند. در این سنین بسیاری از مردان برای نخستین بار با افزایش فشار خون، چربی خون یا پیشدیابت مواجه میشوند. تشخیص و کنترل این عوامل میتواند خطر سکته قلبی و مغزی را در سالهای بعد به میزان قابل توجهی کاهش دهد.
از ۴۵ سالگی غربالگری سرطان روده بزرگ توصیه میشود. در سالهای اخیر به دلیل افزایش موارد سرطان کولورکتال در افراد زیر ۵۰ سال، سن شروع غربالگری از ۵۰ به ۴۵ سال کاهش یافته است. این غربالگری میتواند پولیپهای پیشسرطانی را پیش از تبدیل شدن به سرطان شناسایی و حذف کند.
در مورد سرطان پروستات نیز توصیه میشود مردان ۵۵ تا ۶۹ ساله درباره انجام آزمایش PSA با پزشک خود مشورت کنند. تصمیم برای انجام غربالگری باید بر اساس شرایط فردی، سابقه خانوادگی و عوامل خطر اتخاذ شود. برای مردان بالای ۷۰ سال غربالگری روتین معمولاً توصیه نمیشود.
سلامت دستگاه ادراری و تناسلی نیز بخش مهمی از سلامت مردان است که اغلب نادیده گرفته میشود. علائمی مانند تکرر ادرار، بیدار شدن مکرر برای ادرار در طول شب، کاهش فشار ادرار، بیاختیاری ادرار، وجود خون در ادرار، درد یا سوزش ادرار و همچنین اختلالات جنسی نباید به عنوان بخشی طبیعی از افزایش سن تلقی شوند. متخصصان ارولوژی توصیه میکنند مردان از حدود ۵۰ سالگی و در صورت وجود سابقه خانوادگی سرطان پروستات یا سایر بیماریهای ارولوژیک از ۴۵ سالگی، درباره انجام معاینات و ارزیابیهای دورهای با پزشک مشورت کنند. این ارزیابیها ممکن است شامل بررسی علائم ادراری، معاینه بالینی، آزمایش PSA برای ارزیابی خطر سرطان پروستات و در صورت نیاز سایر آزمایشها و تصویربرداریها باشد. تشخیص زودهنگام بزرگی خوشخیم پروستات، سرطان پروستات و برخی بیماریهای کلیوی میتواند از بروز عوارض جدی در سالهای بعد پیشگیری کند. متخصصان همچنین تأکید میکنند که احساس شرم یا خجالت نباید مانعی برای طرح مشکلات ادراری یا جنسی با پزشک باشد؛ چرا که بسیاری از این مشکلات قابل درمان هستند و گاهی میتوانند نخستین نشانه بیماریهای مهمتری مانند دیابت، بیماریهای قلبیعروقی یا اختلالات هورمونی باشند.
سلامت جنسی نیز باید از میانسالی به بعد به بخشی از مراقبتهای معمول مردان تبدیل شود. متخصصان توصیه میکنند مردان از حدود ۴۰ سالگی نسبت به تغییرات میل جنسی، اختلال نعوظ، کاهش سطح انرژی، خستگی مزمن و سایر نشانههای احتمالی اختلالات هورمونی یا عروقی حساس باشند. برخلاف تصور رایج، اختلال نعوظ فقط یک مشکل جنسی نیست و گاهی میتواند نخستین نشانه بیماریهای قلبیعروقی، دیابت یا اختلالات هورمونی باشد. از این رو، مراجعه به پزشک در صورت بروز این علائم میتواند به تشخیص زودهنگام بیماریهای زمینهای و پیشگیری از عوارض جدیتر کمک کند.
در سنین بالاتر، بهویژه پس از ۶۵ سالگی، غربالگری برخی بیماریهای مرتبط با سالمندی اهمیت پیدا میکند. از جمله این موارد میتوان به بررسی پوکی استخوان در افراد پرخطر، ارزیابی شنوایی و بینایی، غربالگری آنوریسم آئورت شکمی در مردان سیگاری سابق و پایش منظم عملکرد قلب و عروق اشاره کرد.
پیشگیری؛ مؤثرتر از درمان
یکی از پیامهای اصلی هفته جهانی سلامت مردان این است که بسیاری از بیماریهای شایع مردان قابل پیشگیری یا کنترل هستند. فعالیت بدنی منظم، حفظ وزن مناسب، ترک سیگار، تغذیه سالم، خواب کافی و انجام معاینات دورهای میتواند خطر بیماریهای قلبی، دیابت نوع دو، برخی سرطانها و حتی اختلالات شناختی دوران سالمندی را کاهش دهد.
پزشکان تأکید میکنند مراجعه به پزشک تنها زمانی که درد یا بیماری ظاهر شده است، رویکرد مناسبی برای حفظ سلامت نیست. بسیاری از بیماریهای مهم مانند فشار خون بالا، دیابت، افزایش چربی خون و حتی برخی سرطانها ممکن است سالها بدون علامت باقی بمانند. به همین دلیل چکاپهای دورهای نه یک هزینه اضافی، بلکه نوعی سرمایهگذاری برای حفظ سلامت و کیفیت زندگی در سالهای آینده محسوب میشوند.
هفته جهانی سلامت مردان یادآور این واقعیت است که مراقبت از سلامت نشانه ضعف نیست؛ بلکه یکی از مسئولانهترین تصمیمهایی است که هر مرد میتواند برای خود و خانوادهاش بگیرد.
