ماریا مونیوث مورییو در گزارشی به بررسی رشد پزشکی طول عمر در اسپانیا پرداخته است؛ حوزهای که میکوشد با تکیه بر پزشکی پیشگیرانه، فناوریهای نوین و پژوهشهای علمی، سالهای بیشتری از زندگی را با سلامت، استقلال و کیفیت بهتر همراه کند.
پیری جمعیت یکی از مهمترین چالشهای جمعیتی و سلامت در جهان امروز است. اسپانیا با میانگین امید به زندگی ۸۴ سال، در میان کشورهای پیشرو از نظر طول عمر قرار دارد. اما در پس این آمار امیدوارکننده، واقعیتی کمتر دیدهشده وجود دارد: بسیاری از افراد از ۶۵ سالگی به بعد بخش قابل توجهی از زندگی خود را با بیماری، ناتوانی یا کاهش استقلال فردی سپری میکنند. به بیان دیگر، اگرچه انسانها بیشتر از گذشته عمر میکنند، اما کیفیت زندگی در سالهای پایانی عمر همچنان با چالشهای جدی روبهرو است.
در چنین شرایطی، نوآوری و فناوری به عنوان ابزارهایی مهم برای تغییر نگاه به سالمندی مطرح شدهاند. در جریان «فروم فناوری ایبیزا»، کریستینا اسپا، داروساز و بنیانگذار مجموعه C+Longevity که بیش از ۲۰ سال سابقه فعالیت در این حوزه دارد، درباره تلاشهای جدید برای گسترش پزشکی طول عمر سالم سخن گفته است. هدف این رویکرد، پیوند دادن فناوریهای نوین با مراقبتهای پزشکی روزمره و کمک به افراد برای حفظ سلامت در سنین بالاتر است.
خطر بیوهکینگ افراطی و ضرورت تکیه بر علم
با گسترش شبکههای اجتماعی، موضوع طول عمر و کند کردن روند پیری به یکی از موضوعات پرطرفدار تبدیل شده است. در این میان، حجم زیادی از اطلاعات نادرست، درمانهای اثباتنشده و توصیههای غیرعلمی نیز منتشر میشود.
یکی از مفاهیمی که در سالهای اخیر توجه زیادی را به خود جلب کرده، «بیوهکینگ» یا بهینهسازی زیستی بدن است. این رویکرد مجموعهای از روشها و مداخلات را شامل میشود که با استفاده از فناوری، رژیم غذایی، مکملها، تغییر سبک زندگی و پایش مداوم شاخصهای سلامت، به دنبال افزایش عملکرد جسمی و ذهنی و همچنین طول عمر انسان هستند. با این حال، برخی نسخههای افراطی این رویکرد فاقد پشتوانه علمی کافیاند و میتوانند افراد را در معرض خطر قرار دهند.
کریستینا اسپا معتقد است که علم باید محور اصلی این حوزه باقی بماند. به گفته او، پزشکان، پرستاران، روانشناسان و متخصصان تغذیه باید نقش اصلی را در هدایت مردم ایفا کنند تا فناوریهای مرتبط با طول عمر به شکلی ایمن و مبتنی بر شواهد وارد عمل بالینی شوند.
او همچنین از ایجاد فضاهای آموزشی و منابع علمی معتبر برای متخصصان سلامت سخن میگوید؛ اقدامی که میتواند فاصله میان پژوهشهای علمی و توصیههای غیرمعتبر منتشرشده در فضای مجازی را کاهش دهد.
پزشکی طول عمر در مسیر تبدیل شدن به یک تخصص مستقل
یکی از نشانههای رشد این حوزه، شکلگیری گروههای پژوهشی تخصصی در دانشگاههایی مانند دانشگاه والنسیا است. این روند نشان میدهد که موضوع طول عمر سالم به تدریج در حال کسب جایگاهی جدی در فضای دانشگاهی و پژوهشی است.
اسپا پیشبینی میکند که در آینده، پزشکی طول عمر سالم بتواند به عنوان یک تخصص رسمی در کنار دیگر شاخههای پزشکی شناخته شود؛ تخصصی که تمرکز آن نه بر درمان بیماری پس از بروز، بلکه بر پیشگیری و حفظ سلامت در طول زندگی خواهد بود.
پزشکان باتجربه؛ پیشگامان پزشکی پیشگیرانه
برخلاف تصور رایج، پیشگامان این حوزه بیشتر پزشکان باتجربه هستند تا پزشکان جوان. این متخصصان که سالها در نظام سلامت عمومی فعالیت کردهاند، به خوبی با محدودیتهای ساختاری نظام درمان آشنا هستند؛ محدودیتهایی که اغلب فرصت کافی برای ارائه مراقبتهای پیشگیرانه و شخصیسازیشده را از پزشکان میگیرد.
به باور اسپا، سلامت در دوران سالمندی از سالهای نخست زندگی شکل میگیرد. او تأکید میکند که «طول عمر از روزی که متولد میشویم ساخته میشود.»
همین نگاه باعث شده است که پزشکی طول عمر به حوزهای میانرشتهای تبدیل شود. امروزه علاوه بر متخصصان پوست و پزشکی زیبایی، پزشکان حوزههای ایمنیشناسی، غدد، زنان و زایمان و حتی کودکان نیز به این موضوع توجه نشان میدهند.
ساعتهای هوشمند و دادههای سلامت؛ فرصت یا تهدید؟
رشد ساعتهای هوشمند و ابزارهای پوشیدنی باعث شده است که افراد بتوانند به طور مداوم اطلاعاتی مانند ضربان قلب، کیفیت خواب و برخی شاخصهای فیزیولوژیک خود را ثبت و پایش کنند.
با این حال، دسترسی به دادههای بیشتر همیشه به معنای سلامت بهتر نیست. در برخی موارد، حجم زیاد اطلاعات و ناتوانی در تفسیر درست آنها میتواند به اضطراب و نگرانی مداوم منجر شود.
اسپا معتقد است ارزش واقعی این فناوریها در تفسیر تخصصی دادهها نهفته است. از نگاه او، متخصصان سلامت باید اطلاعات ثبتشده را در چارچوب شرایط زندگی هر فرد، محیط کار، سبک زندگی و وضعیت جسمی او بررسی کنند، نه صرفاً بر اساس میانگینهای عمومی.
او هشدار میدهد که همانگونه که جستوجوی علائم بیماری در اینترنت میتواند گمراهکننده باشد، تفسیر دادههای سلامت نیز بدون کمک متخصصان ممکن است به برداشتهای اشتباه منجر شود.
حرکت به سوی پزشکی پیشگیرانه برای همه
در حال حاضر، پزشکی طول عمر اغلب به عنوان خدمتی پرهزینه و محدود شناخته میشود. بسیاری از نظامهای سلامت هنوز بر درمان بیماری پس از بروز علائم متمرکز هستند و نه بر پیشگیری از آن.
اما با افزایش جمعیت سالمند، نیاز به تغییر این رویکرد بیش از گذشته احساس میشود. به باور متخصصان، هرچه تعداد بیشتری از پزشکان در این حوزه آموزش ببینند و تقاضا برای خدمات پیشگیرانه افزایش یابد، هزینهها کاهش پیدا خواهد کرد و دسترسی عمومی به این خدمات آسانتر میشود.
اسپا در پایان تأکید میکند همانگونه که برای حمایت از پژوهشهای مربوط به بیماریهایی مانند سرطان یا آلزایمر سرمایهگذاری میشود، باید منابع بیشتری نیز به مطالعه فرآیند سالمندی سالم اختصاص یابد.
درک عمیق سازوکارهای زیستی پیری میتواند به کاهش بیماریهای مرتبط با افزایش سن کمک کند و شرایطی را فراهم آورد که سالهای پایانی زندگی نه تنها طولانیتر، بلکه همراه با سلامت، نشاط و انرژی بیشتری سپری شوند.
