یک کارآزمایی بالینی بینالمللی بزرگ به رهبری دانشگاه کالج لندن (UCL) نشان داده است که بسیاری از افراد مبتلا به سرطان پستان میتوانند با استفاده از یک آزمایش ژنی، با اطمینان از شیمیدرمانی اجتناب کنند؛ اقدامی که میتواند آنان را از عوارض جانبی غیرضروری مصون نگه دارد، بدون آنکه خطر بازگشت سرطان افزایش یابد.
کارآزمایی OPTIMA سرطان پستان به رهبری دانشگاه کالج لندن
کارآزمایی OPTIMA (درمان بهینه و شخصیسازیشده سرطان پستان اولیه با استفاده از تحلیل چندپارامتری) با هدف کاهش استفاده از شیمیدرمانی غیرضروری در افرادی طراحی شد که بهتازگی سرطان پستان در آنها تشخیص داده شده بود. این مطالعه بیش از ۴۴۰۰ بیمار را در بریتانیا، نروژ، سوئد، استرالیا، نیوزیلند و تایلند دنبال کرد.
یافتههای این مطالعه که قرار است فردا (شنبه ۳۰ مه) در نشست سال ۲۰۲۶ انجمن آمریکایی انکولوژی بالینی (ASCO) در شیکاگو ارائه شود، نشان میدهد افراد ۴۰ ساله و بالاتر که تومورهایشان امتیاز پایینی در آزمایش Prosigna دارند، میتوانند با اطمینان تنها با هورموندرمانی درمان شوند؛ موضوعی که میتواند مراقبت از هزاران بیمار را در هر سال متحول کند.
شیمیدرمانی بهطور معمول برای افراد مبتلا به سرطان پستان در مراحل اولیه که سرطان از پستان به غدد لنفاوی مجاور گسترش یافته است تجویز میشود، زیرا خطر بازگشت بیماری را کاهش میدهد. با وجود اثربخشی کلی این روش، پزشکان نگراناند که بسیاری از افراد مبتلا به شایعترین نوع سرطان پستان حساس به هورمون، از شیمیدرمانی سود اندکی ببرند یا هیچ سودی نبرند، اما همچنان با عوارض جانبی قابلتوجه و گاه خطرناک آن مواجه شوند.
مطالعه OPTIMA برای پاسخ به این چالش از یک آزمایش ژنومی شرکت Veracyte به نام Prosigna استفاده کرد که فعالیت ژنهای دخیل در رشد سرطان پستان را اندازهگیری میکند. برخلاف برخی آزمایشهای مشابه، Prosigna میتواند در آزمایشگاههای NHS که تجهیزات لازم را دارند نیز انجام شود.
این آزمایش روی نمونههای بافت سرطانی انجام میشود. معمولاً این نمونهها از تومورهایی بهدست میآیند که طی جراحی برداشته شدهاند، اما از آنجا که آزمایش به مقدار بسیار کمی بافت نیاز دارد، روی نمونههای حاصل از بیوپسی سوزنی تشخیصی نیز قابل انجام است.
پروفسور راب استاین، پژوهشگر ارشد کارآزمایی OPTIMA و استاد انکولوژی پستان در مؤسسه سرطان UCL، گفت:
«OPTIMA به یکی از چالشهای دیرینه در درمان سرطان پستان میپردازد: اینکه چه کسانی واقعاً از شیمیدرمانی سود میبرند و چه کسانی سودی از آن نمیبرند. یافتههای ما نشان میدهد بسیاری از بیماران میتوانند بدون به خطر انداختن نتایج درمانی خود، با اطمینان از شیمیدرمانی اجتناب کنند.
این نتایج گامی مهم و معنادار به سوی درمان شخصیسازیشدهتر محسوب میشود. این کارآزمایی با موفقیت از زیستشناسی تومور برای هدایت تصمیمگیریها استفاده کرده است، نه اینکه صرفاً بر ویژگیهای بالینی سنتی تکیه کند. برای بیماران، این بدان معناست که بسیاری از آنها ممکن است از بار جسمی و روانی شیمیدرمانی و عوارض بالقوه بلندمدت آن در امان بمانند. برای نظامهای سلامت نیز این رویکرد به معنای استفاده کارآمدتر و مبتنی بر شواهد از منابع است.»
در این کارآزمایی زنان و مردان ۴۰ ساله و بالاتر پس از جراحی سرطان پستان حساس به هورمون وارد مطالعه شدند. در بیشتر آنان سرطان به غدد لنفاوی زیر بغل گسترش یافته بود که خطر عود در آینده را افزایش میداد. به همین دلیل، درمان معمول آنها شامل یک دوره شیمیدرمانی و همچنین مصرف قرصهای هورموندرمانی به مدت پنج تا ده سال بود.
شرکتکنندگان بهطور تصادفی در یکی از دو گروه زیر قرار گرفتند:
- گروه درمان استاندارد: بیماران شیمیدرمانی دریافت کردند و پس از آن تحت هورموندرمانی قرار گرفتند.
- گروه درمان هدایتشده با آزمایش: تومور بیماران با استفاده از Prosigna بررسی شد. افرادی که امتیاز بالایی داشتند (بیش از ۶۰)، شیمیدرمانی و هورموندرمانی دریافت کردند؛ در حالی که افرادی با امتیاز پایین (۶۰ یا کمتر) تنها با هورموندرمانی درمان شدند.
رادیوتراپی و سایر درمانها در هر دو گروه طبق روال معمول انجام شد.
این کارآزمایی برای ارزیابی این موضوع طراحی شده بود که آیا درمان هدایتشده با آزمایش، منجر به افزایش معنادار تعداد افرادی میشود که سرطانشان ظرف پنج سال بازمیگردد یا جان خود را از دست میدهند یا خیر. پژوهشگران پس از مشورت با بیماران و پزشکان، اختلاف قابلقبول را حداکثر ۳ درصد تعریف کردند.
یافتههای کلیدی
از میان ۴۴۲۹ فرد شرکتکننده در مطالعه، بیش از دو سوم (۶۸ درصد) دارای امتیاز پایین Prosigna بودند.
برای این گروه، نتایج نشان داد که پیامدهای درمانی، چه شیمیدرمانی دریافت کرده باشند و چه نکرده باشند، بسیار مشابه بوده است. پنج سال پس از درمان:
- ۹۴.۸ درصد از افرادی که علاوه بر هورموندرمانی، شیمیدرمانی نیز دریافت کرده بودند، زنده بودند و سرطان پستان در آنان عود نکرده بود.
- ۹۳.۶ درصد از افرادی که تنها با هورموندرمانی درمان شده بودند نیز زنده بودند و بیماری در آنان عود نکرده بود.
یک آزمون آماری نشان داد که در بهترین حالت، تنها ۲ درصد از بیماران دارای امتیاز پایین Prosigna که شیمیدرمانی دریافت میکنند، از این درمان سود خواهند برد.
این یافته نشان میدهد که برای بیماران دارای امتیاز پایین Prosigna، شیمیدرمانی سود اضافی اندکی دارد یا هیچ سودی ندارد و بنابراین بسیاری از افراد میتوانند با اطمینان از آن و عوارض جانبیاش اجتناب کنند.
به طور کلی، نتایج حاکی از آن است که استفاده از آزمایش Prosigna برای هدایت تصمیمهای درمانی میتواند به شمار قابلتوجهی از بیماران کمک کند تا بدون لطمه به نتایج درمانی خود، از شیمیدرمانی غیرضروری اجتناب کنند. پژوهشگران برآورد میکنند که بیش از ۵۰۰۰ بیمار در NHS در هر سال میتوانند به واسطه این مطالعه از شیمیدرمانی بینیاز شوند.
نتایج مربوط به کل جمعیت شرکتکننده در این کارآزمایی برای تصمیمگیری نهادهای سلامت، از جمله مؤسسه ملی سلامت و تعالی مراقبت (NICE)، درباره دسترسی گستردهتر به آزمایش Prosigna در NHS مورد استفاده قرار خواهد گرفت و نشان خواهد داد که درمان هدایتشده با آزمایش از نظر اقتصادی مقرونبهصرفه است. این نتایج همچنین نرخهای بقای بالایی را نشان میدهد، اما طیف گستردهتری از بیماران، از جمله افراد در معرض خطر بالاتر عود بیماری را نیز در بر میگیرد.
پژوهشگران همچنین بررسی کردند که آیا نتایج در گروههای مختلف بیماران تفاوتی دارد یا خیر. پیامدهای درمانی در زنان پیش از یائسگی و پس از یائسگی مشابه بود و بر اساس تعداد غدد لنفاوی درگیر نیز تفاوتی مشاهده نشد؛ حتی در افرادی که سرطان به بیش از سه غده لنفاوی گسترش یافته بود.
برخی مردان نیز در این مطالعه شرکت داشتند، اما تعداد آنان برای دستیابی به نتیجهگیری قطعی کافی نبود.
تأثیر
نتایج نشان میدهد افراد ۴۰ ساله و بالاتر مبتلا به سرطان پستان حساس به هورمون که امتیاز پایینی در آزمایش Prosigna دارند، میتوانند با اطمینان از شیمیدرمانی اجتناب کنند.
برخلاف مطالعات پیشین که عمدتاً بر زنان یائسه با درگیری محدود غدد لنفاوی متمرکز بودند، OPTIMA زنان پیش از یائسگی و بیماران با بیماری گستردهتر را نیز شامل میشد. زنان پیش از یائسگی در این مطالعه هورموندرمانی دریافت کردند که بهطور موقت عملکرد تخمدان را سرکوب میکرد؛ موضوعی که به باور پژوهشگران توضیح میدهد چرا شیمیدرمانی در این گروه سود اضافی نشان نداد.
تیم پژوهشی هشدار میدهد که هنوز مشخص نیست آیا این یافتهها در افراد زیر ۴۰ سال نیز صدق میکند یا خیر. مرحله بعدی مطالعه OPTIMA با هدف تولید اطلاعات بیشتر درباره استفاده از این آزمایش در زنان پیش از یائسگی انجام خواهد شد، اما دستیابی به نتایج آن چند سال زمان خواهد برد.
پروفسور ایین مکفرسون، استاد انکولوژی پستان در دانشگاه گلاسگو و از پژوهشگران ارشد این مطالعه، گفت:
«OPTIMA شواهدی مستحکم و تحولآفرین برای عمل بالینی فراهم میکند که نشان میدهد میتوانیم با اطمینان استفاده از شیمیدرمانی را برای بسیاری از بیماران مبتلا به سرطان پستان حساس به هورمون کاهش دهیم.
این یافتهها گامی بزرگ به سوی ارائه مراقبتهای شخصیسازیشدهتر و دقیقتر است و تضمین میکند که تصمیمهای درمانی بر اساس آنچه واقعاً نتایج بیماران را بهبود میبخشد اتخاذ شود، در حالی که از تحمیل سمیت غیرضروری جلوگیری میشود. تأثیر بالقوه این نتایج هم برای بیماران و هم برای نظام سلامت بسیار قابلتوجه است.»
