سرطان پستان یکی از شایعترین انواع سرطان است که از رشد غیرطبیعی سلولهای بافت پستان آغاز میشود و در صورت عدم تشخیص و درمان بهموقع میتواند به سایر اندامها مانند غدد لنفاوی، کبد، ریه، استخوان و مغز گسترش یابد. این بیماری اگر در مراحل اولیه شناسایی شود، در بسیاری از موارد قابل درمان است و میزان بقای بیماران بهطور چشمگیری افزایش مییابد. با این حال، تشخیص دیرهنگام همچنان یکی از عوامل اصلی مرگومیر ناشی از این بیماری در بسیاری از کشورهاست.
در سطح جهانی سالانه بیش از ۲ میلیون مورد جدید سرطان پستان ثبت میشود و این بیماری همچنان شایعترین سرطان در میان زنان به شمار میرود. با وجود شیوع بالا، در کشورهایی که برنامههای منظم غربالگری اجرا میشود، میزان بقای پنجساله در مراحل ابتدایی به بیش از ۹۰ درصد میرسد؛ آماری که اهمیت آگاهی و مراجعه بهموقع را نشان میدهد.
سالانه ۲۰ تا ۲۲ هزار مورد جدید سرطان پستان در ایران
در ایران نیز روند ابتلا نگرانکننده است. ناهید نفیسی، رئیس انجمن سرطان پستان، اعلام کرده است که سالانه حدود ۲۰ تا ۲۲ هزار مورد جدید سرطان پستان در کشور شناسایی میشود و شیب ابتلا بسیار تند و رو به افزایش است. به گفته او، سن ابتلا در ایران حدود ۱۰ سال کمتر از میانگین جهانی است؛ موضوعی که زنگ خطر جدی برای نظام سلامت کشور محسوب میشود و نشان میدهد این بیماری در حال جوانتر شدن است.
کارشناسان معتقدند مجموعهای از عوامل در افزایش موارد ابتلا نقش دارند. سبک زندگی کمتحرک، چاقی، تغذیه ناسالم، مصرف بالای غذاهای پرچرب و فستفود، استرس مزمن، آلودگی هوا و مواد شیمیایی محیطی از جمله عوامل تأثیرگذار هستند. همچنین تغییر الگوی فرزندآوری شامل افزایش سن ازدواج، بارداری در سنین بالاتر، کاهش تعداد فرزندان و کوتاه شدن دوره شیردهی از دیگر عواملی است که احتمال بروز بیماری را افزایش میدهد. متخصصان تأکید میکنند که بخش قابلتوجهی از مبتلایان هیچ سابقه ژنتیکی شناختهشدهای ندارند و تصور در امان بودن بدون سابقه خانوادگی، یک باور اشتباه است.
مراجعه دیرهنگام؛ چالش اصلی درمان
با وجود پیشرفتهای درمانی، چالش اصلی در ایران همچنان مراجعه دیرهنگام بیماران است. ناهید نفیسی، رئیس انجمن سرطان پستان، تأکید میکند بسیاری از بیماران به دلیل ترس از مراجعه یا بیتوجهی به علائم، زمانی به پزشک مراجعه میکنند که بیماری وارد مراحل پیشرفته شده و حتی به اندامهایی مانند کبد، ریه، مغز یا استخوانها متاستاز داده است. در چنین شرایطی، امکان درمان قطعی کاهش مییابد و اقدامات درمانی بیشتر جنبه کنترل بیماری و کاهش درد دارد.
او همچنین توضیح میدهد که از نظر دارو و تجهیزات پزشکی، کشور با کمبود جدی مواجه نیست و بسیاری از داروهای ضدسرطان در داخل تولید میشوند. به گفته نفیسی، برخی داروهای بومیسازیشده حتی اثربخشی مطلوبی برای بیماران ایرانی دارند. علاوه بر این، استفاده از داروهای رادیواکتیو و فناوریهای پیشرفته هستهای در درمان موارد پیشرفته، امکان افزایش طول عمر و کاهش درد بیماران را فراهم کرده است. با این حال، زمانی که بیمار در مراحل بسیار پیشرفته مراجعه میکند، حتی بهترین درمانها نیز نمیتوانند نتایج مطلوب اولیه را رقم بزنند.
غربالگری، آگاهی و تغییر سبک زندگی
فرشته میعادی، متخصص زنان و زایمان، نیز با تأکید بر روند صعودی ابتلا میگوید تشخیص زودهنگام مهمترین سلاح در برابر سرطان پستان است. به گفته او، ماموگرافی سالانه برای زنان بالای ۴۰ سال ضروری است و افرادی که سابقه خانوادگی دارند باید غربالگری را در سنین پایینتر آغاز کنند. او همچنین توصیه میکند خودآزمایی پستان از سن ۲۰ سالگی به یک عادت ماهانه تبدیل شود و زنان چند روز پس از پایان قاعدگی وضعیت پستانهای خود را بررسی کنند.
به باور متخصصان، پیش از گسترش اجباری غربالگری، افزایش آگاهی عمومی اهمیت بیشتری دارد. اگر زنان بدانند که تشخیص در مراحل اولیه میتواند شانس درمان را به میزان قابلتوجهی افزایش دهد، مراجعه بهموقع به یک اولویت تبدیل خواهد شد. در حال حاضر، سالانه ۲۰ تا ۲۲ هزار زن در ایران با تشخیص جدید سرطان پستان مواجه میشوند و با توجه به کاهش سن ابتلا و روند افزایشی بیماری، بیتوجهی به علائم و تأخیر در مراجعه میتواند هزینههای انسانی و اقتصادی سنگینی به همراه داشته باشد. متخصصان تأکید میکنند که با افزایش آگاهی، اصلاح سبک زندگی، انجام منظم غربالگری و شکستن ترس و تابوهای فرهنگی میتوان روند رو به رشد این بیماری را کنترل کرد و جان هزاران زن را نجات داد.
