در روزهای اخیر نام «هانتاویروس» بیش از گذشته در خبرها و شبکههای اجتماعی شنیده میشود. انتشار گزارشهایی درباره موارد ابتلا در برخی کشورها باعث شده بسیاری از مردم درباره ماهیت این ویروس و میزان خطر آن پرسشهایی داشته باشند. تجربه همهگیری کرونا نیز باعث شده هر خبر مرتبط با یک ویروس جدید با حساسیت بیشتری دنبال شود. با این حال، کارشناسان بهداشت عمومی تأکید میکنند که برای درک درست چنین خبرهایی، لازم است ابتدا ماهیت علمی ویروس، شیوه انتقال و میزان خطر واقعی آن شناخته شود.
هانتاویروس در واقع نام یک خانواده از ویروسها است که عمدتاً در میان جوندگان زندگی میکنند و میتوانند در شرایط خاص به انسان منتقل شوند. این ویروس نخستین بار در دهه ۱۹۵۰ در جریان جنگ کره مورد توجه دانشمندان قرار گرفت و نام آن از رودخانه «هانتان» در کره جنوبی گرفته شده است. از آن زمان تاکنون گونههای مختلفی از هانتاویروس در نقاط مختلف جهان شناسایی شدهاند.
بر اساس گزارش مرکز کنترل و پیشگیری از بیماریهای آمریکا (CDC) و همچنین سازمان جهانی بهداشت، جوندگان مهمترین مخزن طبیعی این ویروس هستند. ویروس در بدن برخی گونههای موش و سایر جوندگان زندگی میکند بدون آنکه معمولاً آنها را بیمار کند. انتقال به انسان زمانی رخ میدهد که فرد در تماس با ادرار، مدفوع یا بزاق جوندگان آلوده قرار بگیرد. در بسیاری از موارد، این انتقال از طریق استنشاق ذرات بسیار ریز آلوده در هوا اتفاق میافتد؛ برای مثال زمانی که فرد محیطی مانند انبار، خانه متروکه یا محل نگهداری مواد غذایی را که جوندگان در آن حضور داشتهاند تمیز میکند.
هانتاویروس بسته به نوع آن میتواند بیماریهای متفاوتی ایجاد کند. در قاره آمریکا، نوعی از این ویروس باعث سندرم ریوی هانتاویروس (Hantavirus Pulmonary Syndrome یا HPS) میشود که دستگاه تنفسی را درگیر میکند. در اروپا و آسیا نیز برخی گونههای دیگر باعث بیماریای به نام تب خونریزیدهنده با سندرم کلیوی (HFRS) میشوند که کلیهها را تحت تأثیر قرار میدهد.
علائم اولیه عفونت معمولاً چند روز تا چند هفته پس از تماس با ویروس ظاهر میشود. در مراحل ابتدایی، نشانهها میتوانند شبیه بسیاری از بیماریهای ویروسی باشند؛ از جمله تب، خستگی، درد عضلانی، سردرد، لرز، تهوع و مشکلات گوارشی. در موارد شدیدتر، بهویژه در سندرم ریوی، ممکن است بیمار دچار سرفه، تنگی نفس و تجمع مایع در ریهها شود که نیاز به مراقبت پزشکی فوری دارد.
یکی از پرسشهای مهمی که این روزها مطرح میشود این است که آیا هانتاویروس میتواند مانند برخی ویروسهای دیگر به یک همهگیری جهانی تبدیل شود یا خیر. متخصصان بیماریهای عفونی معتقدند احتمال چنین سناریویی پایین است. دلیل اصلی این موضوع آن است که بیشتر گونههای هانتاویروس بهراحتی از انسان به انسان منتقل نمیشوند و اغلب موارد ابتلا ناشی از تماس مستقیم با جوندگان یا محیطهای آلوده است. همین ویژگی باعث میشود کنترل آن از طریق اقدامات بهداشتی و مدیریت جمعیت جوندگان امکانپذیرتر باشد.
در سالهای اخیر تحقیقات متعددی درباره این ویروس انجام شده است. پژوهشگران در حال بررسی بهتر شدن روشهای تشخیص سریع، درک دقیقتر سازوکار بیماری و توسعه درمانهای مؤثرتر هستند. برخی مطالعات آزمایشگاهی نیز بر روی واکسنهای احتمالی برای برخی گونههای هانتاویروس تمرکز دارند، هرچند هنوز واکسن گسترده و در دسترس عمومی برای همه انواع این ویروس وجود ندارد.
با وجود جدی بودن این بیماری، متخصصان تأکید میکنند که رعایت چند نکته ساده میتواند خطر ابتلا را به شکل قابل توجهی کاهش دهد. مهمترین اقدام جلوگیری از حضور جوندگان در محیط زندگی و محل کار است. بستن منافذ ساختمان، نگهداری مناسب مواد غذایی و حفظ بهداشت محیط میتواند از ورود موشها جلوگیری کند. همچنین هنگام تمیز کردن مکانهایی که احتمال حضور جوندگان در آن وجود دارد، توصیه میشود از دستکش، ماسک و تهویه مناسب استفاده شود و از جارو کردن خشک که میتواند ذرات آلوده را در هوا پخش کند پرهیز شود.
در نهایت، هرچند شنیدن نام ویروسهای جدید ممکن است نگرانی ایجاد کند، اما کارشناسان تأکید میکنند که هانتاویروس بیماریای شناختهشده در علم پزشکی است و اطلاعات علمی زیادی درباره آن وجود دارد. آگاهی از روشهای انتقال و رعایت اصول ساده بهداشتی میتواند نقش مهمی در پیشگیری از این بیماری داشته باشد و به کاهش نگرانیهای عمومی کمک کند.
منابع:
Centers for Disease Control and Prevention (CDC) – Hantavirus
World Health Organization (WHO) – Hantavirus information
