روز جهانی آسم هر سال در اولین سهشنبه ماه مه برگزار میشود و در سال ۲۰۲۶ این روز مصادف با سهشنبه ۵ مه است. این مناسبت جهانی توسط «ابتکار جهانی آسم» (GINA) برگزار میشود؛ سازمانی که با همکاری سازمان جهانی بهداشت از سال ۱۹۹۳ برای بهبود پیشگیری، تشخیص و درمان آسم در جهان فعالیت میکند.
شعار اعلامشده برای روز جهانی آسم ۲۰۲۶ «دسترسی به اسپریهای ضدالتهاب برای همه افراد مبتلا به آسم؛ همچنان یک نیاز فوری» است. این شعار به یکی از مهمترین چالشهای جهانی در مدیریت آسم اشاره دارد؛ یعنی نابرابری در دسترسی به درمان مؤثر. با وجود پیشرفتهای پزشکی، میلیونها نفر در جهان هنوز به داروهای ضروری آسم دسترسی ندارند یا هزینه آن برایشان بسیار بالاست.
آسم چیست؟
آسم یک بیماری مزمن التهابی در راههای هوایی ریه است که باعث تنگی نفس، خسخس سینه، سرفه و احساس فشار در قفسه سینه میشود. در این بیماری، راههای هوایی نسبت به محرکهای مختلف حساس میشوند و در نتیجه التهاب و انقباض عضلات اطراف مجاری تنفسی رخ میدهد که تنفس را دشوار میکند.
آسم معمولاً با درمان مناسب قابل کنترل است و بسیاری از بیماران میتوانند زندگی عادی داشته باشند. با این حال، اگر بیماری بهدرستی تشخیص داده نشود یا درمان کافی دریافت نشود، ممکن است حملات شدید و خطرناک رخ دهد.
از مهمترین علائم آسم میتوان به خسخس سینه، تنگی نفس، سرفههای مکرر بهویژه در شب یا صبح زود و احساس فشار در قفسه سینه اشاره کرد. این علائم ممکن است در اثر عوامل محرکی مانند آلودگی هوا، دود سیگار، گرد و غبار، موی حیوانات، سرما، عفونتهای تنفسی یا فعالیت بدنی شدید تشدید شوند.
آمار جهانی آسم
بر اساس دادههای بینالمللی، آسم یکی از شایعترین بیماریهای مزمن در جهان به شمار میرود. تخمین زده میشود حدود ۲۶۰ میلیون نفر در سراسر جهان با این بیماری زندگی میکنند. هر سال نیز حدود ۴۵۰ هزار نفر به دلیل عوارض مرتبط با آسم جان خود را از دست میدهند.
نکته مهم این است که بسیاری از این مرگها قابل پیشگیری هستند. بخش قابل توجهی از موارد مرگومیر در کشورهایی رخ میدهد که دسترسی به خدمات درمانی و داروهای ضروری محدود است. در واقع بخش عمده مرگهای ناشی از آسم در کشورهای کمدرآمد و با درآمد متوسط گزارش میشود.
کارشناسان معتقدند که تشخیص دیرهنگام، نبود آموزش کافی درباره مدیریت بیماری و دسترسی محدود به داروهای کنترلکننده از عوامل اصلی این وضعیت هستند.
چرا اسپریهای ضدالتهاب اهمیت دارند؟
درمان استاندارد آسم بر کنترل التهاب مزمن راههای هوایی تمرکز دارد. در این میان، اسپریهای استنشاقی حاوی کورتیکواستروئید نقش کلیدی دارند. این داروها التهاب مجاری تنفسی را کاهش میدهند و خطر حملات شدید آسم را کم میکنند.
متخصصان تأکید میکنند که بسیاری از بیماران تنها از داروهای تسکیندهنده برای رفع موقت علائم استفاده میکنند، در حالی که درمان مؤثر آسم نیازمند مصرف منظم داروهای ضدالتهاب است. استفاده صحیح از این اسپریها میتواند تعداد حملات، بستری شدن در بیمارستان و حتی مرگ ناشی از آسم را به طور قابل توجهی کاهش دهد.
به همین دلیل، GINA در پیام روز جهانی آسم ۲۰۲۶ بر لزوم دسترسی همه بیماران، از جمله کودکان، به این داروهای ضروری تأکید کرده است.
آسم و چالشهای جهانی
در سالهای اخیر توجه بیشتری به نقش عوامل محیطی در بروز و تشدید آسم شده است. آلودگی هوا، تغییرات اقلیمی، افزایش آلرژنهای محیطی و سبک زندگی شهری از جمله عواملی هستند که میتوانند بار بیماری آسم را افزایش دهند.
در بسیاری از کشورهای جهان، بهویژه در شهرهای بزرگ، آلودگی هوا یکی از عوامل مهم در تشدید علائم آسم محسوب میشود. علاوه بر این، نابرابریهای اقتصادی و اجتماعی باعث شده است برخی گروههای جمعیتی بیش از دیگران در معرض خطر عوارض شدید آسم قرار بگیرند.
روز جهانی آسم فرصتی برای افزایش آگاهی عمومی درباره این بیماری و اهمیت مدیریت صحیح آن است. پیام اصلی این روز در سال ۲۰۲۶ تأکید میکند که آسم با وجود شیوع بالا، در صورت دسترسی به درمان مناسب قابل کنترل است.
دسترسی برابر به داروهای مؤثر، آموزش بیماران و بهبود نظامهای مراقبت سلامت میتواند نقش مهمی در کاهش حملات شدید و مرگهای قابل پیشگیری ناشی از آسم در سراسر جهان داشته باشد.
