این نوشته به قلم کلر لیبوویتز در ۱۳ فوریه ۲۰۲۶ منتشر شده، که توسط سایت نسل ریشه ترجمه شده است
کارشناسان درباره تأثیر این ترند شبکههای اجتماعی بر مغز چه میگویند
یک ترند وایرال در شبکههای اجتماعی ادعا میکند که انجام مجموعهای از حرکات پیچیده و متضاد با دستها میتواند به پیشگیری از زوال عقل و افت شناختی کمک کند. اما متخصصان میگویند راههای مؤثرتری برای محافظت از سلامت مغز وجود دارد.
این تمرینهای دستی شامل مجموعهای از حرکات متناوب هستند: کف دستها را به هم میزنید، سپس پشت دستها را به هم میکوبید؛ نوک انگشتان را به ترتیب لمس میکنید؛ با شست و انگشت اشاره در دو دست بهطور جداگانه اشاره میکنید و همزمان جای آنها را عوض میکنید و حرکات مشابه دیگر. میزان پیچیدگی این حرکات متفاوت است و بهویژه در اولین تلاش میتواند چالشبرانگیز باشد.
سوزی شولمن، متخصص کایروپراکتیک در ایالت نیوجرسی که ویدیویی از یکی از این تمرینها منتشر کرده، میگوید هماهنگسازی حرکات بین دو دست به بهبود شناخت کمک میکند. به گفته او، «اگر بخشهایی از مغز را که معمولاً تحریک نمیشوند فعال کنید، احتمال بهبود وجود دارد.» او همچنین طرفدار فعالیتهایی است که به هماهنگی نیاز دارند، مانند بافتنی و قلاببافی.
از نظر علمی، منطقی است که یادگیری یک مهارت جدید و دشوار بتواند به ایجاد ارتباطات عصبی تازه و افزایش نوروپلاستیسیته کمک کند. اما مشکل اینجاست که این ترکیبهای حرکتی معمولاً خیلی زود یاد گرفته میشوند و پس از آن، اثر چالشی آنها کاهش مییابد.
دکتر چارلز دکارلی، هممدیر مرکز پژوهش بیماری آلزایمر در دانشگاه کالیفرنیا دیویس، میگوید: «وقتی دیگر نیاز به فکر کردن برای انجام حرکت نداشته باشید، عملاً دیگر تمرین محسوب نمیشود.»
راههای مؤثرتر برای کاهش خطر زوال عقل
دکتر ادوارد هیوی، مدیر برنامه حافظه و سالمندی در بیمارستان باتلر و استاد دانشگاه براون، توصیه میکند افراد به سراغ تمرینهای ذهنی چالشبرانگیزتر بروند؛ مانند یادگیری یک زبان جدید، شرکت در کلاسهای آموزشی، نواختن یک ساز یا انجام فعالیتهای دشوار دیگر.
او تأکید میکند: «تمرینهای دستی ضرری ندارند، اما نباید جایگزین فعالیتهایی شوند که شواهد علمی قویتری درباره اثربخشی آنها وجود دارد.»
مروری بر مطالعات ـ که عمدتاً روی سالمندان در چین انجام شده ـ نشان میدهد تمرینهای دستی ممکن است با بهبود عملکرد شناختی مرتبط باشند، بهویژه در افرادی که دچار اختلال شناختی خفیف هستند. این مرور در سال ۲۰۲۳ در نشریه Brain, Behavior, and Immunity — Integrative منتشر شد. با این حال، پژوهشگران اشاره کردهاند که بیشتر این مطالعات کوچک بودهاند و نوع مداخلات در آنها بسیار متنوع بوده است. نویسندگان این مرور خواستار انجام مطالعات دقیقتر و گستردهتر شدهاند.
دکتر جو ورگزه، رئیس بخش نورولوژی در مدرسه پزشکی رنسانس دانشگاه استونی بروک، میگوید هیچ راهحل سریع و سادهای برای پیشگیری از زوال عقل وجود ندارد، اما شواهد فزایندهای نشان میدهد افرادی که در مجموعهای متنوع از فعالیتهای شناختی و بدنی شرکت میکنند، احتمال بیشتری دارد که روند افت شناختی را در طول زمان کندتر کنند.
یافتههای مطالعه POINTER آمریکا
نتایج سال ۲۰۲۵ مطالعه POINTER آمریکا، یک کارآزمایی بالینی دوساله با حمایت انجمن آلزایمر، از همین رویکرد پشتیبانی میکند. در این مطالعه، ۲۱۱۱ داوطلب با میانگین سنی ۶۸ سال که برخی عوامل خطر زوال عقل مانند سبک زندگی کمتحرک را داشتند، بهطور تصادفی در دو گروه قرار گرفتند: یک گروه با برنامه سبک زندگی هدایتشده و ساختارمند و گروه دیگر با برنامه خودمدیریتی.
از شرکتکنندگان خواسته شد بهطور منظم ورزش کنند، رژیم غذایی سالم داشته باشند، روابط اجتماعی خود را حفظ کنند و تمرینهای حافظه انجام دهند. هر دو گروه بهبودهایی در سلامت شناختی نشان دادند، اما افرادی که در برنامه ساختارمند شرکت داشتند، اندکی پیشرفت بیشتری را تجربه کردند.
ورزش؛ یکی از کلیدهای اصلی سلامت مغز
فعالیت بدنی یکی از ارکان مهم سلامت مغز است. ورزش علاوه بر ارتقای سلامت عمومی، باعث ترشح اندورفین میشود که برای مغز مفید است. همچنین میتواند خطر سکته قلبی و مغزی را کاهش دهد؛ دو وضعیتی که عوامل خطر مشترکی با زوال عقل دارند. دکارلی توصیه میکند فعالیتی را انتخاب کنید که بتوانید بهطور منظم و پایدار انجام دهید؛ مانند رقص، پیادهروی، دویدن آرام یا دوچرخهسواری.
به گفته ورگزه، سلامت مغز یک «بسته کامل» است. او با بیماران خود کار میکند تا مشخص شود چه نوع ورزش بدنی، فعالیت ذهنی و تعامل اجتماعی با برنامه زندگی آنها سازگارتر است و احتمال تداوم بیشتری دارد.
همچنین باید از عوامل خطر مانند فشار خون بالا، کلسترول بالا، دیابت، چاقی، افسردگی، کمتحرکی، مصرف بیش از حد الکل و سایر موارد پرهیز کرد. دکارلی تأکید میکند: «بدن سالم، مغز سالم میسازد.»
فریب راهحلهای سریع را نخورید
دکتر هیوی هشدار میدهد وقتی ترند وایرال جدیدی مطرح میشود، باید نسبت به ادعاهای مطلق و قطعی محتاط بود. او میگوید ما پزشکان معمولاً در توصیه کردن محتاط هستیم، چون ابتدا به شواهد مثبت و قوی نیاز داریم.
هیچ قرص فوری یا راهحل سریعی برای پیشگیری از زوال عقل وجود ندارد. کلید کار، ایجاد تغییرات پایدار در سبک زندگی است؛ تغییری که پشتوانه آن پژوهشهایی مانند مطالعه POINTER و گزارش «Engage Your Brain» از شورای جهانی سلامت مغز وابسته به AARP است.
او در پایان میگوید پیشگیری از زوال عقل و افت حافظه دغدغه بسیاری از افراد است و همه بهدنبال پاسخ هستند. خبر خوب این است که حفظ یک سبک زندگی سالم، اجتماعی و فعال، تأثیر قابلتوجهی بر سلامت شناختی دارد.
