۳۱ اردیبهشت در تقویم ایران به عنوان روز اهدای عضو، اهدای زندگی شناخته میشود؛ روزی برای یادآوری یک حقیقت مهم: اینکه حتی پس از پایان زندگی یک انسان، میتوان امید و حیات را به دیگران هدیه داد. اهدای عضو یکی از بزرگترین جلوههای نوعدوستی و همبستگی اجتماعی است؛ تصمیمی که میتواند جان چندین بیمار را نجات دهد و خانوادههای زیادی را از اندوه از دست دادن عزیزانشان دور کند.
هر سال هزاران نفر در سراسر جهان به دلیل نارسایی اندامهای حیاتی مانند قلب، کبد، کلیه یا ریه جان خود را از دست میدهند؛ در حالی که بسیاری از این مرگها میتوانند با پیوند عضو قابل پیشگیری باشند. اهدای عضو یکی از مهمترین دستاوردهای پزشکی مدرن است که نهتنها جان بیماران را نجات میدهد، بلکه امید به زندگی را در جامعه افزایش میدهد. به همین دلیل در بسیاری از کشورها، فرهنگ اهدای عضو به عنوان یک مسئولیت اجتماعی و انسانی شناخته میشود.
تجربه جهانی؛ کدام کشورها پیشرو هستند؟
در جهان برای مقایسه میزان موفقیت کشورها در اهدای عضو، شاخصی به نام «تعداد اهداکننده به ازای هر یک میلیون نفر جمعیت» استفاده میشود. این شاخص نشان میدهد که یک کشور تا چه اندازه در فرهنگسازی، شناسایی اهداکنندگان و انجام پیوند موفق عمل کرده است.
اسپانیا سالهاست که در صدر این فهرست قرار دارد و به عنوان الگوی جهانی در مدیریت اهدای عضو شناخته میشود. این کشور با داشتن یک شبکه ملی منسجم، آموزش گسترده به مردم و حضور هماهنگ تیمهای تخصصی در بیمارستانها توانسته به بیش از ۴۵ اهداکننده به ازای هر یک میلیون نفر جمعیت برسد. پس از اسپانیا، کشورهایی مانند ایالات متحده، پرتغال، فرانسه، بلژیک و کرواسی نیز در رتبههای بالای جهان قرار دارند.
این کشورها نشان دادهاند که افزایش اهدای عضو فقط به پیشرفت پزشکی وابسته نیست؛ بلکه به اعتماد عمومی، آگاهی مردم و فرهنگسازی مستمر نیز نیاز دارد. هرچه جامعه نسبت به اهمیت اهدای عضو آگاهتر باشد، تعداد جانهایی که نجات پیدا میکنند نیز بیشتر خواهد شد.
جایگاه ایران در اهدای عضو
ایران طی دو دهه گذشته پیشرفت قابل توجهی در حوزه پیوند عضو داشته و در منطقه خاورمیانه یکی از کشورهای پیشرو محسوب میشود. متخصصان ایرانی توانستهاند بسیاری از پیوندهای پیچیده از جمله پیوند قلب، کبد، کلیه و حتی برخی بافتها را با موفقیت انجام دهند.
با این حال، هنوز فاصله قابل توجهی میان تعداد بیماران نیازمند پیوند و تعداد اهداکنندگان وجود دارد. بر اساس آمارهای رسمی، در حال حاضر بیش از ۳۶ هزار بیمار در ایران در فهرست انتظار دریافت عضو قرار دارند. بسیاری از این بیماران اگر عضو مناسب در زمان مناسب به آنها برسد، میتوانند سالها زندگی سالم و فعال داشته باشند.
اهدای عضو چگونه جانها را نجات میدهد؟
اهدای عضو در واقع انتقال یک عضو سالم از بدن یک فرد اهداکننده به فردی است که عضو حیاتی او دچار نارسایی شده است. گیرندگان عضو معمولاً بیمارانی هستند که در مراحل پایانی بیماری قرار دارند و بدون پیوند عضو شانس زیادی برای ادامه زندگی ندارند.
اعضایی که میتوان پس از مرگ اهدا کرد شامل موارد زیر هستند:
- قلب
- کبد
- کلیهها
- ریهها
- پانکراس
- روده
علاوه بر این، بافتهایی مانند قرنیه، استخوان، پوست، دریچههای قلب، تاندونها و رگهای خونی نیز قابل پیوند هستند و میتوانند کیفیت زندگی بیماران را به طور چشمگیری بهبود دهند.
در برخی موارد نیز افراد سالم میتوانند در زمان حیات بخشی از بدن خود مانند یک کلیه یا بخشی از کبد را اهدا کنند؛ زیرا انسان با یک کلیه نیز میتواند زندگی طبیعی داشته باشد.
آیا محدودیت سنی برای اهدای عضو وجود دارد؟
یکی از باورهای نادرست درباره اهدای عضو این است که افراد سالمند نمیتوانند اهداکننده باشند. در حالی که هیچ محدودیت سنی قطعی برای اهدای عضو وجود ندارد. پزشکان در زمان مرگ مغزی وضعیت سلامت اندامها را بررسی میکنند و اگر عضو یا بافتی سالم باشد، میتواند برای پیوند مورد استفاده قرار گیرد.
به همین دلیل حتی افراد در سنین بالا نیز میتوانند با تصمیم به اهدای عضو، جان انسانهای دیگر را نجات دهند. در واقع در بسیاری از موارد، گیرندگان عضو نیز افراد میانسال یا سالمند هستند که با پیوند عضو میتوانند سالهای بیشتری در کنار خانواده خود زندگی کنند.
تأثیر اهدای عضو بر سلامت جامعه
گسترش فرهنگ اهدای عضو تنها به نجات جان بیماران محدود نمیشود؛ بلکه آثار مهمی بر سلامت عمومی جامعه نیز دارد. هر پیوند موفق میتواند یک بیمار را از سالها درمان پرهزینه، بستری مکرر و کاهش کیفیت زندگی نجات دهد.
برای مثال، بیماری که به دلیل نارسایی کلیه نیازمند دیالیز مداوم است، پس از پیوند کلیه میتواند به زندگی عادی بازگردد، فعالیتهای روزمره خود را انجام دهد و حتی دوباره وارد چرخه کار و فعالیت اجتماعی شود. این موضوع علاوه بر افزایش امید به زندگی، فشار اقتصادی بر خانوادهها و نظام سلامت را نیز کاهش میدهد.
از سوی دیگر، اهدای عضو نوعی سرمایه اجتماعی نیز محسوب میشود. جامعهای که در آن مردم به نجات جان یکدیگر اهمیت میدهند، جامعهای با همبستگی و اعتماد اجتماعی بالاتر خواهد بود.
نقش فرهنگسازی در افزایش اهدای عضو
تجربه کشورهای موفق نشان میدهد که مهمترین عامل در افزایش اهدای عضو، آگاهی عمومی و فرهنگسازی است. بسیاری از مردم به دلیل نداشتن اطلاعات کافی یا نگرانیهای فرهنگی و احساسی درباره اهدای عضو مردد هستند.
اطلاعرسانی دقیق درباره فرآیند اهدای عضو، توضیح علمی درباره مرگ مغزی و بیان تجربه خانوادههایی که با این تصمیم انساندوستانه جان دیگران را نجات دادهاند، میتواند نقش مهمی در افزایش اعتماد عمومی داشته باشد.
یکی از سادهترین راههای اعلام تمایل برای اهدای عضو، دریافت کارت اهدای عضو است. داشتن این کارت به خانواده فرد نشان میدهد که او با آگاهی و رضایت کامل این تصمیم را گرفته است.
تداوم فعالیتهای اهدای عضو در ایران
در ایران نیز تیمهای پزشکی و مراکز فراهمآوری عضو تلاش میکنند این فرآیند حیاتی بدون وقفه ادامه پیدا کند. به گفته دکتر فریبا قربانی، قائممقام واحد فراهمآوری اعضا و نسوج پیوندی دانشگاه علوم پزشکی شهید بهشتی، این تیمها حتی در شرایط دشوار سال گذشته نیز فعالیت خود را متوقف نکردند.
او با اشاره به شرایط خاص کشور در سال ۱۴۰۴ اعلام کرد: با وجود وقوع جنگ ۱۲ روزه و همچنین جنگ رمضان، تیم اهدای عضو با هدف نجات جان بیماران نیازمند به فعالیت خود ادامه داد.
بر اساس گزارش این مرکز، در سال گذشته ۱۰۵ مورد اهداکننده عضو (جانآفرین) ثبت شد که با رضایت خانوادههای آنها امکان نجات جان حدود ۴۰۰ بیمار فراهم شد. این آمار نشان میدهد که تصمیم انساندوستانه یک خانواده میتواند زندگی چندین بیمار را دگرگون کند.
همچنین مرکز فراهمآوری اعضای پیوندی دانشگاه علوم پزشکی شهید بهشتی در سال گذشته با ثبت بیش از ۵۰۰۰ درخواست کارت اهدای عضو در سایت رسمی اهدای عضو توانسته گامی مهم در فرهنگسازی این حرکت انساندوستانه بردارد.
یک تصمیم برای نجات زندگی
اهدای عضو تصمیمی است که میتواند پس از پایان زندگی یک انسان، آغاز زندگی برای چندین نفر دیگر باشد. بسیاری از بیماران در فهرست انتظار پیوند، تنها با دریافت یک عضو سالم میتوانند دوباره به زندگی عادی بازگردند، در کنار خانواده خود باشند و سالهای بیشتری زندگی کنند.
اگر شما نیز تمایل دارید در این حرکت انسانی سهیم باشید، میتوانید با ثبت درخواست کارت اهدای عضو، آمادگی خود را اعلام کنید:
شاید این تصمیم روزی زندگی انسانی دیگر را نجات دهد؛ تصمیمی کوچک برای ما، اما فرصتی دوباره برای زندگی برای دیگران.
