گزارش تازه دبیرخانه شورای ملی سالمندان با بررسی یکی از جامعترین مطالعات اروپایی در حوزه مراقبت طولانیمدت، تصویری متفاوت از چالشهای سالمندی در کشورهای توسعهیافته ارائه میدهد. برخلاف تصور رایج که اروپا را الگوی موفق حمایت از سالمندان میداند، یافتههای این گزارش نشان میدهد بسیاری از کشورهای اروپایی با مشکلاتی مانند کمبود نیروی مراقبتی، صفهای طولانی انتظار، هزینههای سنگین خدمات و نابرابری در دسترسی به مراقبت روبهرو هستند.
این گزارش که بر پایه مطالعه شبکه تحلیل سیاست اجتماعی اروپا (ESPAN) در ۳۸ کشور تهیه شده، تأکید میکند که با افزایش جمعیت سالمندان، نظامهای رفاهی اروپا تحت فشاری فزاینده قرار گرفتهاند. در حالی که اغلب سالمندان ترجیح میدهند دوران سالمندی را در خانه و در کنار خانواده سپری کنند، ظرفیت خدمات مراقبتی در بسیاری از کشورها با سرعت افزایش تقاضا همگام نشده است.
صفهای انتظار طولانی؛ وقتی انتخاب واقعی وجود ندارد
یکی از مهمترین یافتههای گزارش این است که در بسیاری از کشورهای اروپایی، انتخاب نوع مراقبت بیش از آنکه بر اساس ترجیح سالمند باشد، تحت تأثیر محدودیتهای ساختاری قرار دارد. کمبود ظرفیت خدمات، هزینههای بالا و تفاوتهای منطقهای باعث شده بسیاری از سالمندان نتوانند به خدمات مورد نیاز خود دسترسی پیدا کنند.
نمونه بارز این وضعیت در اسپانیا مشاهده میشود. بر اساس دادههای گزارش، در پایان سال ۲۰۲۴ حدود ۲۷۰ هزار و ۳۴۵ نفر در صف دریافت خدمات مراقبت طولانیمدت قرار داشتند. نگرانکنندهتر آنکه ۱۲.۷ درصد از این افراد پیش از آنکه نوبت دریافت خدمات به آنها برسد، جان خود را از دست دادهاند.
هلند نیز با وجود برخورداری از یکی از پیشرفتهترین نظامهای رفاهی اروپا با افزایش تعداد متقاضیان مواجه شده است. شمار افراد در صف انتظار خدمات مراقبتی در این کشور از ۱۸ هزار و ۶۸۸ نفر در سال ۲۰۲۱ به بیش از ۲۴ هزار نفر در سال ۲۰۲۴ رسیده است.
گزارش نتیجه میگیرد که در بسیاری از کشورها، سالمندان و خانوادههای آنان عملاً با حق انتخاب محدودی مواجه هستند؛ زیرا ظرفیت موجود پاسخگوی حجم تقاضا نیست.
بحران نیروی انسانی؛ مهمترین چالش مراقبت از سالمندان
بررسیهای انجامشده نشان میدهد کمبود نیروی انسانی متخصص مهمترین تهدید پیش روی نظامهای مراقبت طولانیمدت در اروپاست. در سال ۲۰۲۴ به طور متوسط تنها ۳.۳ نیروی مراقبتی به ازای هر ۱۰۰ فرد ۶۵ ساله و بالاتر در اتحادیه اروپا وجود داشته است.
البته این میانگین اختلافهای قابل توجهی را پنهان میکند. در سوئد این شاخص به ۱۰.۶ مراقب به ازای هر ۱۰۰ سالمند میرسد، اما در کشورهایی مانند قبرس، یونان، ایرلند، لتونی، لهستان و رومانی این رقم کمتر از یک نفر است.
گزارش همچنین به پایین بودن دستمزدها در بخش مراقبت اشاره میکند. در سال ۲۰۲۲ متوسط دستمزد کارکنان مراقبتی تنها ۸۹.۲ درصد میانگین دستمزد سایر بخشهای اقتصادی بوده است. در برخی کشورها این نسبت حتی به ۶۰ تا ۷۰ درصد میانگین سایر مشاغل میرسد؛ موضوعی که جذب نیروهای جدید را دشوار کرده و بحران کمبود کارکنان را تشدید میکند.
کارشناسان معتقدند بدون حل مسئله نیروی انسانی، توسعه خدمات مراقبتی و پاسخگویی به نیازهای جمعیت رو به رشد سالمندان امکانپذیر نخواهد بود.
هزینههای سنگین و اصلاحات گسترده در اروپا
در کنار کمبود نیرو، هزینههای مراقبت نیز به یکی از دغدغههای اصلی سالمندان اروپایی تبدیل شده است. گزارش به آلمان اشاره میکند؛ جایی که میانگین پرداخت شخصی ماهانه برای دریافت خدمات مراقبتی به ۳ هزار و ۹۸ یورو میرسد، در حالی که میانگین مستمری بازنشستگی حدود یک هزار و ۱۰۲ یورو است. این شکاف بزرگ نشان میدهد حتی در یکی از ثروتمندترین اقتصادهای اروپا نیز تأمین هزینههای مراقبت برای بسیاری از سالمندان و خانوادههای آنان چالشبرانگیز است.
در واکنش به این شرایط، کشورهای اروپایی اصلاحات گستردهای را آغاز کردهاند. توسعه مراقبت در منزل، گسترش خدمات جامعهمحور، یکپارچهسازی نظامهای بهداشتی و رفاهی، استفاده از فناوریهای دیجیتال و حمایت از مراقبان خانوادگی از مهمترین محورهای این اصلاحات است.
برای مثال هلند برنامه ساخت ۲۹۰ هزار واحد مسکونی مناسب سالمندان تا سال ۲۰۳۰ را در دستور کار قرار داده است و فنلاند نیز با اجرای اصلاحات ساختاری، مسئولیت ارائه خدمات مراقبتی را در قالب نظامی یکپارچه بازطراحی کرده است.
با این حال، گزارش تأکید میکند که هنوز فاصله قابل توجهی میان اهداف سیاستی و واقعیت موجود وجود دارد. بسیاری از کشورها از گسترش مراقبت در منزل سخن میگویند، اما بخش بزرگی از بودجه عمومی همچنان صرف مراکز اقامتی میشود.
جمعبندی گزارش این است که اروپا وارد مرحلهای تازه از سالمندی جمعیت شده و موفقیت نظامهای رفاهی در دهههای آینده بیش از هر چیز به توان آنها در تأمین خدمات مراقبتی پایدار، تربیت نیروی انسانی و حمایت از سالمندان وابسته خواهد بود. تجربه کشورهای اروپایی همچنین نشان میدهد که بیتوجهی به زیرساختهای مراقبت طولانیمدت میتواند حتی پیشرفتهترین نظامهای رفاهی جهان را نیز با چالشهای جدی روبهرو کند.
برای خواندن گزارش می توانید از طریق این لینک اقدام کنید.
