پژوهشگران کرهای در مطالعهای گسترده که نتایج آن در مجله Journal of Affective Disorders منتشر شده است، دریافتند افرادی که وعدههای اصلی غذایی خود را بهطور نامنظم مصرف میکنند، بیش از دیگران در معرض علائم افسردگی قرار دارند. این مطالعه همچنین نشان میدهد که تنوع غذایی میتواند بخشی از این خطر را کاهش دهد، در حالی که حذف مکرر صبحانه ممکن است اثرات منفی بینظمی غذایی را تشدید کند.
محققان دادههای ۲۱ هزار و ۵۶۸ بزرگسال شرکتکننده در پیمایش ملی سلامت و تغذیه کره را که بین سالهای ۲۰۱۴ تا ۲۰۲۲ گردآوری شده بود، بررسی کردند. علائم افسردگی در این افراد با استفاده از پرسشنامه استاندارد PHQ-9 ارزیابی شد.
پیوند پنهان میان ساعت غذا خوردن و سلامت روان
طی سالهای اخیر، پژوهشهای متعددی نشان دادهاند که الگوهای نامنظم غذا خوردن میتوانند خطر چاقی، مقاومت به انسولین و بیماریهای قلبی-عروقی را افزایش دهند. اکنون شواهد تازه حاکی از آن است که این بینظمیها ممکن است بر سلامت روان نیز اثر بگذارند.
بر اساس یافتههای این مطالعه، افرادی که بیشترین میزان بینظمی را در مصرف وعدههای اصلی غذایی داشتند، در مقایسه با افرادی که منظمترین الگوی غذایی را دنبال میکردند، ۵۵ درصد بیشتر در معرض علائم افسردگی قرار داشتند.
پژوهشگران معتقدند یکی از دلایل احتمالی این ارتباط، اختلال در ریتمهای طبیعی تغذیه و روزهداری بدن است. بینظمی در زمان غذا خوردن میتواند ترشح هورمونهایی مانند لپتین، گرلین و کورتیزول را تحت تأثیر قرار دهد. این تغییرات هورمونی با اختلال در تنظیم اشتها، کیفیت خواب، پاسخ به استرس و التهاب مزمن در ارتباط هستند؛ عواملی که همگی میتوانند بر عملکرد مغز و وضعیت خلقی اثر بگذارند.
مطالعات پیشین نیز نشان داده بودند افرادی که برنامه غذایی نامنظم دارند، بیشتر با مشکلاتی مانند اضطراب و ناراحتیهای روانی مواجه میشوند. نتایج پژوهش جدید این احتمال را تقویت میکند که نظم در وعدههای غذایی تنها برای سلامت جسمی اهمیت ندارد، بلکه ممکن است در حفظ سلامت روان نیز نقش داشته باشد.
چرا تنوع غذایی اهمیت دارد؟
یکی از یافتههای مهم این پژوهش به نقش تنوع غذایی مربوط میشود. محققان دریافتند ارتباط میان بینظمی غذایی و افسردگی در افرادی که رژیم غذایی محدودتر و کمتنوعتری داشتند، بسیار قویتر بود.
در مقابل، افرادی که از گروههای غذایی متنوعتری استفاده میکردند، کمتر تحت تأثیر پیامدهای منفی بینظمی در وعدههای غذایی قرار میگرفتند. این موضوع نشان میدهد کیفیت رژیم غذایی میتواند تا حدی اثرات نامطلوب ناشی از الگوهای غذایی نامنظم را جبران کند.
به گفته پژوهشگران، مصرف طیف گستردهای از مواد غذایی میتواند دسترسی بدن به ویتامینها، مواد معدنی، فیبر و ترکیبات زیستفعال را افزایش دهد؛ موادی که برای عملکرد مطلوب مغز و تنظیم خلقوخو ضروری هستند. به همین دلیل، تنوع غذایی ممکن است به عنوان یک عامل محافظتی در برابر مشکلات روانی عمل کند.
این یافته با پژوهشهای پیشین نیز همخوانی دارد؛ مطالعاتی که نشان دادهاند رژیمهای غذایی متنوعتر معمولاً با کیفیت تغذیهای بالاتر و سلامت روان بهتر همراه هستند.
صبحانه؛ وعدهای که نباید نادیده گرفت
نتایج مطالعه نشان داد حذف مکرر صبحانه میتواند اثرات منفی بینظمی غذایی را تشدید کند. افرادی که علاوه بر داشتن الگوی غذایی نامنظم، صبحانه را نیز بهطور مکرر حذف میکردند، بیش از دیگران در معرض علائم افسردگی قرار داشتند.
پژوهشگران توضیح میدهند که صبحانه نخستین وعده غذایی پس از ساعتها ناشتا بودن بدن است و نقش مهمی در تنظیم متابولیسم، تأمین انرژی مغز و تثبیت ریتمهای زیستی ایفا میکند. حذف این وعده میتواند باعث نوسانات بیشتر قند خون، اختلال در تنظیم اشتها و کاهش دریافت برخی مواد مغذی ضروری شود.
در تحلیلهای زیرگروهی نیز مشخص شد این ارتباط در برخی گروهها قویتر است. مردان، افراد سیگاری و کسانی که عادت به غذا خوردن در ساعات پایانی شب داشتند، نسبت به سایر افراد حساسیت بیشتری به پیامدهای روانی بینظمی غذایی نشان دادند.
پژوهشگران تأکید میکنند که اگرچه این مطالعه نمیتواند رابطه علت و معلولی را بهطور قطعی اثبات کند، اما شواهد بهدستآمده نشان میدهد نظم در مصرف وعدههای غذایی، حفظ تنوع غذایی و پرهیز از حذف صبحانه میتواند به عنوان اهدافی ساده و قابل اصلاح در راهبردهای پیشگیری از افسردگی مورد توجه قرار گیرد.
