مردان در میانسالی و سالمندی چرا اهمیت دارد؟
رسیدن به سالهای بالای ۵۰ سال، فقط با تغییرات جسمی همراه نیست. این دوره از زندگی برای بسیاری از مردان با تجربههای تازهای مانند بازنشستگی، تغییر نقش اجتماعی، کاهش ارتباطات کاری، تغییر روابط خانوادگی، دور شدن فرزندان و گاهی احساس از دست دادن بخشی از هویت گذشته همراه میشود.
به همین دلیل، توجه به سلامت روان مردان بالای ۵۰ سال به اندازه مراقبت از سلامت جسم اهمیت دارد. افسردگی یکی از شایعترین مشکلات سلامت روان در دوره میانسالی و سالمندی است، اما در مردان همیشه با نشانههایی مانند گریه یا احساس غم شدید دیده نمیشود.
گاهی افسردگی در مردان پشت رفتارهایی پنهان میشود که حتی ممکن است از نگاه اطرافیان نشانه قدرت، مسئولیتپذیری یا سختکوشی باشد؛ مانند زیاد کار کردن، سکوت درباره احساسات، فاصله گرفتن از دیگران یا تلاش برای نشان دادن اینکه «همه چیز خوب است».
پژوهشی که با گفتوگو با اسکات مالون، درمانگر ازدواج و خانواده (LMFT) منتشر شده، نشان میدهد افسردگی در مردان ممکن است شکل متفاوتی داشته باشد و همین موضوع باعث شود بسیاری از افراد دیرتر متوجه آن شوند.
افسردگی چیست و چه علائمی دارد؟
افسردگی یک اختلال سلامت روان است که میتواند بر احساسات، افکار، رفتار و حتی سلامت جسمی فرد اثر بگذارد. برخلاف تصور عمومی، افسردگی فقط احساس ناراحتی یا داشتن یک روز بد نیست؛ بلکه شرایطی است که میتواند برای مدت طولانی بر کیفیت زندگی فرد تأثیر بگذارد.
علائم افسردگی ممکن است شامل موارد زیر باشد:
- احساس بیانگیزگی و کاهش علاقه به فعالیتهای روزمره
- خستگی مداوم
- اختلال خواب
- کاهش تمرکز
- احساس بیارزشی یا ناامیدی
- فاصله گرفتن از خانواده و دوستان
- تغییر اشتها
- احساس سنگینی روانی یا جسمی
اما در مردان، بهخصوص مردان میانسال و سالمند، برخی نشانهها ممکن است متفاوت ظاهر شوند.
افسردگی در مردان چه علائمی دارد؟
یکی از مهمترین نکات درباره افسردگی مردان این است که همیشه با غم و اندوه آشکار همراه نیست.
اسکات مالون توضیح میدهد بسیاری از مردانی که برای درمان مراجعه میکنند، خودشان را افسرده نمیدانند. آنها بیشتر احساس میکنند که «دیگر مثل گذشته نیستند».
برخی از نشانههای افسردگی در مردان عبارتاند از:
۱. تحریکپذیری و زودرنجی
گاهی افسردگی در مردان به جای ناراحتی، با عصبانیت دیده میشود. فرد ممکن است زودتر از گذشته عصبانی شود، تحمل کمتری داشته باشد یا واکنشهای شدیدتری نسبت به مسائل روزمره نشان دهد.
گاهی خانوادهها چنین فردی را فقط «عصبانی» یا «کمحوصله» توصیف میکنند، در حالی که پشت این رفتار ممکن است فشار روانی، خستگی یا احساس تنهایی وجود داشته باشد.
۲. فاصله گرفتن عاطفی
مردی که دچار افسردگی شده ممکن است کمتر صحبت کند، کمتر در جمع خانواده حضور داشته باشد یا از فعالیتهایی که قبلاً برایش لذتبخش بوده فاصله بگیرد.
یکی از جملههایی که به گفته مالون میتواند یک نشانه مهم باشد این است:
«او دیگر مثل گذشته نیست.»
این تغییر رفتار، بهخصوص اگر به تدریج اتفاق افتاده باشد، نباید نادیده گرفته شود.
۳. خستگی و کاهش انرژی
خستگی دائمی یکی از نشانههای شایع افسردگی است. برخی مردان احساس میکنند انرژی گذشته را ندارند، حتی اگر فعالیت روزانه آنها کاهش پیدا نکرده باشد.
۴. از دست دادن انگیزه
کاهش علاقه به کار، سرگرمیها، ارتباطات اجتماعی یا فعالیتهایی که قبلاً فرد را خوشحال میکردند، میتواند نشانهای از افسردگی باشد.
چرا افسردگی در مردان گاهی با خشم دیده میشود؟
یکی از بخشهای مهم این موضوع، ارتباط میان افسردگی و خشم است.
به گفته مالون، بسیاری از مردان از کودکی یاد گرفتهاند احساساتی مانند ترس، تنهایی، ناراحتی یا شرم را کمتر نشان دهند. اما خشم احساسی است که در بسیاری از فرهنگها راحتتر پذیرفته شده است.
به همین دلیل، احساسات سرکوبشده ممکن است بعدها به شکل:
- عصبانیت،
- تحریکپذیری،
- بیحوصلگی،
- یا رفتارهای پرخاشگرانه
ظاهر شوند.
در واقع، گاهی پشت یک رفتار عصبانی، فردی قرار دارد که خسته، تنها یا تحت فشار روانی است.
آیا مشکلات جسمی میتوانند نشانه افسردگی باشند؟
بله. افسردگی همیشه فقط با نشانههای روحی ظاهر نمیشود.
بسیاری از افراد، بهخصوص مردان، ممکن است ابتدا با علائم جسمی به پزشک مراجعه کنند.
برخی نشانههای جسمی که ممکن است همراه افسردگی دیده شوند عبارتاند از:
- خستگی بدون دلیل مشخص
- مشکلات خواب
- کاهش تمرکز
- دردهای جسمی مختلف
- احساس سنگینی یا فشار در بدن
بنابراین علائمی مانند سنگینی سر، خستگی یا کاهش انرژی به تنهایی به معنی افسردگی نیستند، اما اگر همراه با تغییرات خلقی، کاهش علاقه به زندگی و کنارهگیری اجتماعی باشند، بهتر است جدی گرفته شوند.
چه عواملی خطر افسردگی در مردان بالای ۵۰ سال را افزایش میدهد؟
دوره پس از ۵۰ سالگی میتواند همراه با تغییرات مهمی باشد که نیاز به سازگاری روانی دارند.
برخی عوامل که ممکن است خطر افسردگی را افزایش دهند عبارتاند از:
- بازنشستگی و تغییر نقش اجتماعی
- کاهش ارتباطات روزمره
- تنهایی
- از دست دادن عزیزان
- بیماریهای مزمن
- تغییرات خانوادگی
- احساس کاهش استقلال
البته داشتن این شرایط به معنی ابتلا به افسردگی نیست، اما توجه به سلامت روان در این دوره اهمیت بیشتری پیدا میکند.
چرا برخی مردان برای درمان افسردگی دیر اقدام میکنند؟
یکی از موانع مهم در سلامت روان مردان، باورهایی مانند «باید قوی باشم» یا «مشکلاتم را خودم حل کنم» است.
برخی مردان تصور میکنند درخواست کمک نشانه ضعف است، در حالی که توجه به سلامت روان همانند مراقبت از سلامت قلب، فشار خون یا سایر بیماریهای جسمی، بخشی از مراقبت از خود است.
کمک گرفتن میتواند باعث حفظ روابط خانوادگی، کیفیت زندگی و احساس رضایت در سالهای سالمندی شود.
چگونه بفهمیم افسردگی داریم؟
هیچ علامت واحدی نمیتواند به تنهایی افسردگی را مشخص کند، اما اگر فرد برای چند هفته یا بیشتر تغییراتی مانند موارد زیر را تجربه کند، بهتر است با یک متخصص سلامت روان مشورت کند:
- احساس میکند دیگر مثل گذشته نیست
- علاقه خود را به فعالیتها از دست داده است
- از خانواده و دوستان فاصله گرفته است
- دائماً خسته است
- خواب یا اشتهایش تغییر کرده است
- احساس ناامیدی یا بیانگیزگی دارد
چگونه با مردی که احتمال افسردگی دارد صحبت کنیم؟
اگر احساس میکنید یکی از نزدیکانتان دچار چنین تغییراتی شده است، بهتر است به جای تشخیص دادن، گفتوگو را با همدلی آغاز کنید.
به جای:
«فکر میکنم افسرده شدهای.»
میتوان گفت:
«احساس میکنم این روزها مثل قبل نیستی. اگر دوست داری صحبت کنی، من کنار تو هستم.»
هدف، قضاوت یا برچسب زدن نیست؛ هدف ایجاد فضایی امن برای شنیده شدن است.
سلامت روان؛ بخش مهم سالمندی سالم
سالمندی سالم فقط به حفظ تواناییهای جسمی محدود نمیشود. داشتن ارتباطات اجتماعی، احساس هدفمندی، مشارکت در فعالیتها و توجه به سلامت روان، نقش مهمی در کیفیت زندگی در سالهای بالاتر دارد.
شناخت نشانههای افسردگی در مردان، صحبت درباره احساسات و مراجعه به متخصص در زمان مناسب، میتواند به مردان کمک کند سالهای بعد از ۵۰ سالگی را با کیفیت، ارتباط و رضایت بیشتری تجربه کنند.
منبع:
مقاله «Signs of depression in men that don’t look like depression, according to a therapist» نوشته Robin Raven با گفتوگو با Scott Mallon، درمانگر ازدواج و خانواده
