به گزارش نسل ریشه، کمیته دائمی کنگره ملی خلق چین بر اساس اعلام رسمی دولت این کشور، در ۱۳ سپتامبر ۲۰۲۴ مصوبه افزایش تدریجی سن قانونی بازنشستگی را تصویب کرد. اجرای این تصمیم از اول ژانویه ۲۰۲۵ آغاز شده است و سن بازنشستگی زنان و مردان طی یک دوره ۱۵ساله افزایش خواهد یافت. این نخستین تغییر اساسی سن بازنشستگی چین از دهه ۱۹۵۰ تاکنون است؛ اصلاحی که در واکنش به سالمندی سریع جمعیت، کاهش نیروی کار و افزایش فشار بر صندوقهای بازنشستگی انجام میشود.
این تجربه برای کشورهایی مانند ایران نیز قابلتوجه است. همانطور که در مطلب «سالمندی جمعیت ایران شتاب گرفته است؛ زیرساختها چقدر آمادهاند؟» بررسی کردهایم، کاهش جمعیت در سن کار و افزایش تعداد بازنشستگان میتواند پایداری مالی صندوقها و ظرفیت نظام تأمین اجتماعی را با چالش جدی روبهرو کند.
سن بازنشستگی در چین چگونه افزایش مییابد؟
برنامه جدید بهصورت ناگهانی اجرا نمیشود، بلکه تغییرات آن در دورهای حدود ۱۵ساله اعمال خواهد شد:
- سن بازنشستگی مردان بهتدریج از ۶۰ به ۶۳ سال افزایش مییابد؛
- سن بازنشستگی زنان شاغل در مشاغل اداری از ۵۵ به ۵۸ سال میرسد؛
- زنان شاغل در مشاغل یقهآبی بهجای ۵۰ سالگی، در ۵۵ سالگی بازنشسته خواهند شد؛
- بازنشستگی انعطافپذیر، با امکان بازنشستهشدن حداکثر سه سال زودتر یا دیرتر، تحت شرایط مشخص حفظ میشود.
از سال ۲۰۳۰ نیز حداقل سابقه پرداخت حق بیمه برای دریافت مستمری پایه، بهتدریج از ۱۵ به ۲۰ سال افزایش خواهد یافت. این تغییر سالانه شش ماه اعمال میشود و در سال ۲۰۳۹ به ۲۰ سال میرسد.
چرا چین ناچار به اصلاح نظام بازنشستگی شد؟
براساس دادههای اداره ملی آمار چین، در پایان سال ۲۰۲۴ بیش از ۳۱۰ میلیون نفر از جمعیت این کشور ۶۰ ساله یا بیشتر بودند؛ یعنی سالمندان حدود ۲۲ درصد جمعیت چین را تشکیل میدادند. جمعیت ۶۵ ساله و بیشتر نیز به بیش از ۲۲۰ میلیون نفر رسیده بود.
در همان سال، تعداد مرگها از تولدها بیشتر شد و جمعیت چین برای سومین سال متوالی کاهش یافت. کوچکشدن نسلهای جوان به این معناست که در آینده، تعداد کمتری از شاغلان باید از طریق پرداخت حق بیمه و مالیات، هزینه مستمری و خدمات عمومی جمعیت بزرگتری از سالمندان را تأمین کنند.
این همان پیوندی است که در گزارش «کاهش فرزندآوری در ایران؛ چرا تعداد تولدها از ۲٫۴ میلیون به ۸۹۲ هزار رسید؟» نیز دیده میشود: کاهش تولد، پس از چند دهه ترکیب نیروی کار و بازنشستگان را تغییر میدهد.
دولت چین از این اصلاح چه انتظاری دارد؟
افزایش سن بازنشستگی میتواند مدت اشتغال و پرداخت حق بیمه را بیشتر و دوره دریافت مستمری را کوتاهتر کند. این سیاست همچنین بخشی از کاهش نیروی کار را جبران میکند و به حفظ نیروهای باتجربه در اقتصاد کمک میرساند.
یک مطالعه صندوق بینالمللی پول در سال ۲۰۲۶ نیز نشان میدهد این اصلاح میتواند بخشی از فشار سالمندی بر رشد اقتصادی و هزینههای بازنشستگی چین را کاهش دهد؛ بااینحال، افزایش سن بازنشستگی بهتنهایی مسئله را حل نمیکند.
افزایش سن بازنشستگی چه نگرانیهایی ایجاد کرده است؟
اصلاحات با واکنشهای متفاوتی روبهرو شده است. افراد نزدیک به بازنشستگی نگران تغییر برنامههای زندگی خود هستند و بعضی جوانان نیز احتمال میدهند ماندن کارکنان مسنتر، ورود نسل جدید به بازار کار را دشوارتر کند.
برای کارکنان مشاغل سخت و بدنی نیز ادامه کار تا سنین بالاتر همیشه امکانپذیر نیست. تفاوت سن بازنشستگی زنان در گروههای شغلی مختلف و نابرابری میان پوشش بازنشستگی شهرها و مناطق روستایی، از دیگر موضوعات مورد بحث است.
بنابراین اجرای موفق این سیاست به حمایتهای مکمل نیاز دارد؛ از جمله:
- امکان کار پارهوقت و بازنشستگی انعطافپذیر؛
- بازآموزی و ارتقای مهارت کارکنان مسنتر؛
- مقابله با تبعیض سنی در استخدام؛
- حمایت ویژه از صاحبان مشاغل سخت؛
- افزایش فرصتهای شغلی برای نسل جوان.
تجربه چین چه درسی برای کشورهای در حال سالمندشدن دارد؟
افزایش سن بازنشستگی میتواند برای صندوقهای بازنشستگی زمان بخرد، اما جایگزین اصلاحات گستردهتر نیست. کشورها باید همزمان نظام بازنشستگی، بازار کار، خدمات سلامت و مراقبت، سیاستهای حمایت از خانواده و اشتغال سالمندان را بازطراحی کنند.
تجربه «بحران مراقبت از سالمندان در اروپا» نیز نشان میدهد تأخیر در آمادهسازی زیرساختها، هزینه سالمندی را برای دولت و خانوادهها افزایش میدهد.
چین با این تصمیم از سالمندی جمعیت عبور نمیکند؛ بلکه میکوشد پیامدهای اقتصادی آن را مدیریت کند. درس اصلی این تجربه آن است که اصلاحات باید پیش از آن آغاز شوند که افزایش تعداد بازنشستگان، کاهش نیروی کار و فشار بر صندوقها به یک بحران مالی تبدیل شود.
منابع
- اداره ملی آمار چین؛ وضعیت جمعیت در سال ۲۰۲۴
- اطلاعات رسمی اجرای افزایش سن بازنشستگی در چین
- صندوق بینالمللی پول؛ سالمندی جمعیت و اصلاحات بازنشستگی چین
