دکتر ناهید نفیسی، رئیس انجمن جراحی پستان کشور، در گفتوگویی که خبرگزاری مهر منتشر کرده، گفته است میانگین سن ابتلا به سرطان پستان در ایران حدود ۴۸ تا ۵۰ سال است؛ حدود ۱۰ سال پایینتر از میانگین اعلامشده جهانی. به گفته او، سالانه نیز حدود ۲۳ تا ۲۵ هزار مورد جدید سرطان پستان در کشور ثبت میشود.
برای نسل ریشه که سلامت زنان در میانسالی و سالهای پس از ۵۰ سالگی یکی از موضوعات اصلی آن است، این آمار یک پرسش مهم ایجاد میکند: آیا پایینتر بودن سن تشخیص سرطان پستان در ایران به این معناست که ماموگرافی هم باید از سن پایینتری آغاز شود؟
پیشتر در راهنمای جامع سرطان پستان در زنان درباره عوامل خطر، علائم و روشهای تشخیص این بیماری نوشتهایم.
سن ابتلا به سرطان پستان در ایران چقدر است؟
مطالعات ایرانی نیز پایینبودن نسبی سن تشخیص را نشان دادهاند. یک مرور نظاممند و متاآنالیز شامل بیش از ۱۵ هزار زن ایرانی، میانگین سن تشخیص سرطان پستان را حدود ۴۶٫۸ سال گزارش کرده است. اما نکته مهم اینجاست که همین مطالعه نشان داد میانگین سن تشخیص در سالهای مورد بررسی نهتنها کاهش نیافته، بلکه از حدود ۴۸ به نزدیک ۵۰ سال رسیده است.
بنابراین تعبیر دقیقتر این نیست که «سن ابتلا در ایران ۱۰ سال کاهش یافته»، بلکه اینکه سن تشخیص سرطان پستان در ایران نسبت به بسیاری از کشورهای غربی پایینتر است.
برای مقایسه، مؤسسه ملی سرطان آمریکا میانه سن تشخیص سرطان پستان را ۶۳ سال اعلام میکند. بااینحال، افزایش سن همچنان یکی از مهمترین عوامل خطر سرطان است و میزان ابتلا با بالا رفتن سن افزایش مییابد.
چرا زنان ایرانی در سن پایینتری در میان بیماران سرطان پستان دیده میشوند؟
یکی از توضیحهای مهم، ساختار جمعیتی ایران است. وقتی جمعیت زنان ۴۰ تا ۵۰ ساله بزرگ باشد، طبیعی است سهم قابلتوجهی از موارد سرطان نیز در این گروه دیده شود. بنابراین برای مقایسه علمی کشورها، فقط میانگین سن کافی نیست و باید «نرخ بروز اختصاصی سن» بررسی شود؛ یعنی مشخص شود از هر ۱۰۰ هزار زن در هر گروه سنی چند نفر مبتلا میشوند.
از سوی دیگر، تغییرات سبک زندگی و الگوی باروری نیز میتوانند در خطر سرطان پستان نقش داشته باشند. سازمان جهانی بهداشت افزایش سن، چاقی، مصرف دخانیات و الکل، برخی عوامل مرتبط با سابقه باروری، سابقه خانوادگی و بعضی درمانهای هورمونی را از عوامل خطر شناختهشده سرطان پستان میداند.
موضوع سرطان پستان در سنین پایینتر نیز فقط مختص ایران نیست. آژانس بینالمللی تحقیقات سرطان در بررسی ۴۴ جمعیت در ۴۱ کشور نشان داده است که میزان بروز سرطان پستان پیش از یائسگی در تعدادی از کشورها روند افزایشی داشته است.
بنابراین احتمالاً با ترکیبی از ساختار جمعیت، عوامل باروری، وزن و متابولیسم و تغییرات سبک زندگی روبهرو هستیم، نه یک علت واحد.
پایینتر بودن سن تشخیص به سرطان پستان چه اهمیتی دارد؟
سرطان پستان در سنین پایینتر میتواند سالهای بیشتری از زندگی فرد را تحت تأثیر قرار دهد و موضوعاتی مانند اشتغال، خانواده، باروری و کیفیت زندگی را پررنگتر کند.
از سوی دیگر، در زنان جوانتر معمولاً بافت پستان متراکمتر است و همین مسئله میتواند تشخیص تصویری را دشوارتر کند. به همین دلیل، شناخت علائم و ارزیابی خطر سرطان پستان پیش از ۵۰ سالگی اهمیت پیدا میکند.
ماموگرافی از چه سنی توصیه میشود؟
اینجا پاسخ نیاز به دقت دارد. پایینتر بودن سن تشخیص در ایران، بهتنهایی دلیل کافی برای ماموگرافی همگانی زنان ۳۰ یا ۳۵ ساله نیست.
بااینحال، بسیاری از دستورالعملهای معتبر در سالهای اخیر شروع غربالگری را به حدود ۴۰ سالگی رساندهاند.
کارگروه خدمات پیشگیرانه آمریکا (USPSTF) از سال ۲۰۲۴ ماموگرافی هر دو سال یکبار را برای زنان دارای خطر متوسط از ۴۰ تا ۷۴ سالگی توصیه میکند.
انجمن سرطان آمریکا نیز به زنان ۴۰ تا ۴۴ ساله امکان شروع ماموگرافی سالانه میدهد و از ۴۵ تا ۵۴ سالگی انجام سالانه آن را توصیه میکند.
اروپا کمی محتاطتر است. راهنمای اروپایی برای زنان بدون علامت و دارای خطر متوسط، غربالگری سازمانیافته در ۴۰ تا ۴۴ سالگی را توصیه نمیکند، اما برای ۴۵ تا ۴۹ سالگی آن را پیشنهاد میکند و برای ۵۰ تا ۶۹ سالگی توصیه قویتری دارد.
در ماموگرافی را از چه سنی شروع کنیم؟ نیز اختلاف میان این دستورالعملها را بررسی کردهایم.
شاید مهمتر از سن ماموگرافی، شناخت خطر سرطان پستان هر زن باشد
همه زنان خطر یکسانی ندارند. سابقه خانوادگی سرطان پستان یا تخمدان، ابتلای بستگان در سن پایین، برخی تغییرات ژنتیکی و عوامل فردی دیگر میتوانند زمان و روش غربالگری را تغییر دهند. انجمن سرطان آمریکا برای برخی زنان پرخطر انجام سالانه MRI همراه ماموگرافی را معمولاً از حدود ۳۰ سالگی توصیه میکند.
با توجه به بحث درباره سن ابتلا به سرطان پستان در ایران، شاید پاسخ مناسبتر صرفاً «پایین آوردن سن ماموگرافی برای همه» نباشد؛ بلکه شروع آگاهی و ارزیابی خطر در سنین پایینتر و تعیین برنامه غربالگری متناسب با خطر هر فرد باشد. مدلهایی مانند CanRisk دانشگاه کمبریج نیز دقیقاً با همین رویکرد توسعه یافتهاند؛ موضوعی که در مطلب دانشگاه کمبریج چگونه محاسبه خطر سرطان پستان را متحول کرد؟ به آن پرداختهایم.
پیام مهم خبر دکتر نفیسی این است که مراقبت از سلامت پستان نباید تا ۵۰ سالگی به تعویق بیفتد. برای زنان با خطر متوسط، شروع ماموگرافی از حدود ۴۰ سالگی با بخشی از معتبرترین راهنماهای امروز همخوان است؛ اما برای زنان پرخطر، زمان و نوع غربالگری باید زودتر و بر اساس ارزیابی فردی تعیین شود.
